شرف الدين ابو نصر انوشيروان بن خالد كاشانى « 1 » ( متوفى به سال 533 ) وزير خليفه مسترشد و زان پس - سلطان مسعود سلجوقى - در پايان دوران حيات خويش يادداشتهائى به زبان فارسى تحت عنوان جالب توجه « فتور زمان الصدور و صدور زمان الفتور » نوشته . يادداشتها مربوط به حوادث واقعه از 465 تا 529 هجرى بوده و فقط به زبان عربى به صورت دستكارى شده و توسط عماد الدين اصفهانى به دست ما رسيده . مترجم عربى اين اثر مؤلف را به غرض ورزى و كينجوئى از دشمنان خويش متهم مىكند .
استاد هوتسما با اين نظر موافق نيست و معتقد است كه فقط شخصيت مؤلف در تأليف وى تجلى كرده و در اين نوع آثار اين پديده احتراز ناپذير است و حتى زيبائى و امتياز اين قبيل كتب بدان است .
عماد الدين اصفهانى ( ابو عبد اللّه محمد بن محمود ) - كه در سال 579 مىنوشته ، تأليف كاشانى را [ به عربى ] ترجمه كرده ذيلى بدان نوشت ( و به عقيدهء استاد هوتسما مطالبى را هم از آن حذف كرده ) و تاريخ سلجوقيان را تا شوال 585 هجرى ادامه داده . تأليف وى به نام « نصرة الفترة و عصرة الفطرة » تا حدى كه اطلاع داريم فقط در يك نسخهء خطى كه در كتابخانهء ملى پاريس محفوظ است و مربوط به قرن گذشته مىباشد باقى مانده « 2 »
هامش
همچنين رجوع شود به اطلاعاتى كه مصحح « لباب الالباب » عوفى (I- 6 و بعد ) گرد آورده . وجه تسميه وى به « خاتونى » - اين بوده كه سمت مستوفى جوهر خاتون همسر سلطان محمد بن ملكشاه را داشته . توجه شود به راوندى - چاپ اقبال - 136 - 131 .
( 1 ) - دربارهء وى و دو مؤلف بعدى رجوع شود به : بندارى ، چاپ هوتسما ، مقدمه ؛ همچنين روزن « افسانههاى عربى »I I، ص 191 - 190 .
( 2 ) - ؛ 2145Caalogue BN » N» ،de slane772 -Suppl . arabe , N