سلاطين سلجوقى گشتند . بالطبع تأليفات تاريخى كه در قلمرو دولت سلجوقيان نوشته شده از لحاظ مطالعهء تاريخ ماوراء النهر نيز واجد اهميت فوق العاده مىباشد .
تأليفات تاريخى ويژهاى دربارهء سلاطين سلجوقى در قرن يازدهم [ ميلادى ] تا حدى كه اطلاع داريم ، وجود نداشته . ولى سازمان دولتى و وضع زندگى اجتماعى آن عصر را از « سياستنامه » - وزير نامى نظام الملك ( ابو على حسن بن على طوسى متوفى به سال 485 هجرى ) - مىتوان درك كرد « 1 » . در سال 1091 ميلادى - 484 هجرى سلطان به چند تن از اعيان دولت مأموريت داد تا گزارشى دربارهء مملكت با اشاره به همهء نقايص و اصطلاحات مقدور تهيه كنند . سلطان از ميان تأليفاتى كه به وى عرضه شده بود فقط نوشتهء نظام الملك را كه از 39 فصل مركب بوده پسنديد و تصميم گرفت آن را دستور عمل قرار دهد « 2 » . در اين كتاب از وظايف مأموران مختلف
هامش
( 1 ) - اصل فارسى اين كتاب و ترجمهء فرانسوى آن توسط شفر چاپ و منتشر شده .
،par Ch؟dite؟de gouvernement . . . Texte persan » e؟h . Traite؟Siasset Name» ،Supplement: (- re partie1 .PEVOV , IIIe , ser , Vol . VII) 1891 ،Schefer , Paris.traduit qar Ch؛ (- e Partie2 ،r . vol . VII؟PELQV , IIIe se) 1897 ،Paris. (Vol . VIII، .r؟PELOV , IIIe se) 1893 ،Schefer , Parisاين كتاب به نام « سير الملوك » نيز معروف است :
( متن فارسى « سياستنامه » را سيد عبد الرحيم خلخالى در سال 1310 هجرى شمسى ( 1931 ميلادى ) بچاپ سربى رسانده . اين چاپ به پاى شفر نمىرسد . همچنين رجوع شود به ترجمهء روسى « سياستنامه » يا كتاب « شيوهء حكومت » به قلم وزير قرن يازدهم [ ميلادى ] نظام الملك - ترجمه و مقدمه در مطالعهء اين اثر و حواشى و تعليقات از ب . ن .
زاخو در مسكو - لنين گراد - 1949 - هيأت تحريريه )
( 2 ) - نظام الملك : چاپ شفر ، متن 2 ، ترجمه ، 4 - 3 .