و مجلدات هفتم و هشتم و نهم و قسمتى از مجلد دهم به دست ما رسيده .
مورلى بخشى از تأليف بيهقى را كه محفوظ مانده و در دست است در كلكته چاپ و منتشر كرده است .
اين كتاب در سال 450 و 451 هجرى نوشته شده . ولى معلوم نيست كه تا به چه سالى رسيده بوده . فقط مىدانيم كه سى مجلد بوده « 1 » . جوزجانى مورخ قرن ششم هجرى « 2 » و حافظ ابرو ناقل اخبار كه در قرن هشتم و نهم هجرى مىزيسته « 3 » قطعات مختصرى از مجلدات اول آن را نقل كردهاند . ولى از بيست مجلد آخر آن مستخرجاتى ملاحظه نشده .
آ . موللر « 4 » تأليف بيهقى را « خاطرات روزانهء يك كارمند ايرانى » خوانده و اين تعريف درست نيست . مىتوان عقيدهء استاد زاخائو « 5 » را صحيحتر شمرده آن را « يادداشتهاى مؤلف » خواند . بيهقى كتاب خويش را در سنين پيرى پس از ترك خدمت دولتى نوشت . وى در حدود سال 386 هجرى به دنيا آمد « 6 » و نزديك به سال 412 هجرى وارد خدمت شد و 19 سال در دفتر تنظيم و تحرير اسناد سياسى يا ديوان رسائل تحت رياست ابو نصر مشكان متوفى به سال 431 اشتغال داشت « 7 » . سلطان مسعود پس از مرگ ابو نصر
هامش
( 1 ) - به گفتهء فصيح ناقل اخبار كه در قرن پانزدهم ميلادى مىزيسته ( ورق 263 ) و ميرخواند چنين است .
( 2 ) - ترجمهء راورتى :I- 67 و بعد ( چاپ نسائو - ليس - 6 و بعد )
( 3 ) - « متون » ص 157 .
( 4 ) - 1994 .Der lslam » Bdll , S» ،ller؟Mu( 5 ) - 5 .II , S، «Zur Geschichte» ،Sachau( 6 ) - بيهقى : چاپ مورلى 246 ( چاپ غنى - فياض - 209 )
( 7 ) - بيهقى : چاپ مورلى 749 ( چاپ غنى - فياض 597 - 596 )