از اينجا مىتوان چنين نتيجه گرفت كه جيهانى كتاب خويش را از روى اطلاعاتى كه گرد آورده بوده نوشته ولى از تأليف ابن خردادبه نيز استفادهء فراوان كرده است . موارد اشاره و استناد به اثر ابن خردادبه كه در اثر گرديزى و مستخرجات او ( از تأليف جيهانى ) ديده مىشود با متن چاپ شده مطابقت ندارد . و چون بنا به تحقيق دخويه « 1 » نسخهء كامل جغرافياى ابن خردادبه تاكنون بهدست نيامده ، نمىتوان گفت كه منظورش آن اثر بوده يا تأليف ديگر و مبسوطتر مؤلف به نام ( جمهرة انساب الفرس « 2 » ) .
اميد واثق داريم كه با گذشت زمان در آسياى ميانه و يا هندوستان نسخ خطى تأليف جيهانى و ابن خردادبه كه منبع اطلاعات جيهانى بوده و يا لااقل ترجمهء فارسى آنها بهدست آيد « 3 » .
گرديزى تأليف ابن خردادبه و جيهانى را در شمار منابع اصلى خويش ، در تنظيم فصل مربوط به تركان ، نام مىبرد « 4 » . بىشك مؤلف مجهول تأليف جغرافيائى « حدود العالم » كه در سال 372 هجرى به زبان فارسى براى يكى از اميران دست نشاندهء سامانيان يعنى ابو الحارث محمد
هامش
( 1 ) -BGA , VI , PP XV - XVII( 2 ) - الفهرست ،I، 149 ؛BGA , VI , P , X( 3 ) - مطلبى كه در چاپ روسى 1900 - برپايهء مستخرجات ( جوزجانى - ترجمه ) راورتى ،II، 962 - 961 ، حاشيه - نوشته شده داير بر اينكه نسخهء خطى ترجمهء فارسى ظاهرا به دست سرگرد راورتى افتاده ، تأييد نشده است . از زمان مرگ او در 1907 ، فقط معدودى از نسخ خطى وى به معرض فروش گذاشته شد و در ميان آنها هيچ يك از كتابهاى مذكور ( كه پروفسور براون در نامهء 2 ژانويهء 1923 اطلاع داده ) يافت نشده . ( دربارهء جيهانى رجوع شود نيز به ، كراچكوسكى ، « تأليفات جغرافيائى عربى » ص 224 - 219 ) .
( 4 ) - رجوع شود به : بارتولد ، ( گزارش سفر به آسياى ميانه ) ص 126 .