جملهء اين مراتب ما را بدين نتيجه مىرساند كه دوران سلطنت محمود مسلما براى رعاياى وى بسيار سنگين و ناگوار بوده « 1 » . و اگر شخص محمود دچار عواقب دردناك و غمانگيز دستگاه دولت خويش نگشت و نفاذ حكم وى در زمان حكمفرمائيش متزلزل نشد ، اين را فقط نتيجهء اوصاف شخصى وى كه با جانشينانش تفاوت فاحش داشته توان دانست و توجيه كرد . ارادهء استوار و خرد نبوغ - آميز محمود از تجلى مفرط ويژگيهاى سيرت آن مرد مستبد و خودكامه و بىبندوبار ممانعت مىكرد . محمود از ابراز نظر مخالف مخاطبان خويش سخت عصبانى مىشد و اين خود براى كسانى كه طرف صحبت وى بودند لحظات نامطبوعى پيش مىآورد ، ولى مع هذا مانع از آن نمىشد كه سرانجام سلطان تصميم درست را اتخاذ كند « 2 » . موقع و وضع وزير در چنين شرايطى بسيار سخت بوده ، چنانكه زنى خردمند در اين باره گفته بوده : « چون سلطان كسى را وزارت داد ، اگرچه دوست دارد آن كس را در هفتهء دشمن گيرد » « 3 » پيشتر از سرنوشت يكى از وزيران وى سخن گفتيم ( رجوع شود به ص 09 - 608 ) . ميمندى كه جانشين آن وزير بوده نيز از كار بر كنار و در دژى محبوس شد . ولى موارد سياست
هامش
( 1 ) - رجوع شود به داورى ( البته سخت و غير منصفانهء ) ماركوارت دربارهء غزنويان : (. anm . I50 .Komanen » S» ،Marquart)k - tigin und؟- bu؟Jene Dynastie , Welche Von den Mordbrennern Su» «ndet Wurde؟Seinem Widerlichen Sohne Mah - mnd in Gaznin gegru( دودمانى كه در غزنه بدست قاتل غارتگر سبكتگين و فرزند نفرتانگيز او محمود تأسيس شد ) .
( 2 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 495 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 400 ) .
( 3 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 421 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 340 ) .