از ديگران سخن گفته ، ممكن بود اهميت خاصى داشته باشد . و واقعا طبرى در شرح وقايع و نواحى شرقى غالبا به نقل از ابو زيد ( عمر بن شبي النّميرى كه در سال 262 هجرى به سن نود سالگى در گذشته ) ، به مداينى اشاره و استناد مىكند « 1 » . الفهرست جزو تأليفات مداينى تذكرهء حيات خلفا را تا معتصم ( 218 - 228 هجرى قمرى ) ذكر مىكند . از ديگر كتب وى آنچه ممكن بود براى ما واجد درجهء اول اهميت باشد عبارت است از :
1 - كتاب فتوحات خراسان . 2 - كتاب مربوط به حكومت اسد بن عبد اللّه القسرى . 3 - كتاب مربوط به حكومت نصر بن سيّار . 4 - كتاب داستانهاى مربوط به قتيبة بن مسلم . بديهى است كه مداينى از تأليفات متقدمتر و از آن جمله از آثار ابن اسحق ( محمد بن اسحق بن يسار ، وفات در سال 150 و يا 151 هجرى ) نويسندهء شرح زندگى پيامبر ، كه تاريخ خلفائى نيز دارد ، استفاده كرده است « 2 » . مورخى ديگر يعنى على بن مجاهد كه در « الفهرست » از وى ياد نشده ولى مسعودى « 3 » مؤلف كتاب اخبار امويانش مىداند ، نيز از تأليف ابن اسحق بهره گرفته و مداينى مستقيما به او اشاره و استناد مىكند .
نويسندهاى كه در تاريخ عراق بيش از ديگران صاحب نظر شمرده مىشده ابو مخنف « 4 » ( لوط بن يحيى العامرى الازدى ) است . مىدانيم كه
هامش
( 1 ) - دربارهء وى رجوع شود به « الفهرست »I- 113 - 111 ؛ مسعودى - ، « مروج » -II؛ و همچنين ياقوت ، « ارشاد » ،VI- 48 .
( 2 ) - « الفهرست » -I92 .
( 3 ) - « مروج » -I- 2 .
( 4 ) - دربارهء وى رجوع شود به « الفهرست »I- 93 ؛ مسعودى « مروج »I- 10 ، ابن قتيبه - « كتاب المعارف » - 267 ؛ ياقوت « ارشاد » ،VI- 48 ،
؛ 4 - 3 ،n » . S؟Der Tod des Husei» ،Wustenfeldرجوع شود به مقالهء من ( ابو مخنف ) درZvorao( مجلدXVIIص 147 - 149 ) .