كمعيار زمان متأخرتر كه گاهى كلمات عربى بر آنها منقور است ديده مىشود - مثلا به اسم خليفه المهدى ( هم عصر مسيب ) . تاكنون سكههائى كه وضوحا اسامى محمد ، مسيب و يا غطريف بر آنها خوانده شود يافت نشده . فقط بر پارهاى از سكهها پس از علامت و سخنان مذهبى نام محمد تكرار شده كه ممكن است مربوط به محمد بن دهده باشد « 1 » . به نظر من سخنان نرشخى و سمعانى ( بهرغم عقيدهء استاد ن . اى . وسلوفسكى « 2 » ) جاى شكى باقى نمىگذارند كه اسامى سه حاكم مزبور - نه به حروف عربى - بلكه به خط آرامى بر سكهها نقش شده بوده ( همچنانكه در سكههاى عربى - پهلوى چنين بوده ) . اينگونه درهمها مانند ديگر مسكوكات كمعيار از گذشت ايام سخت زيان ديدند . نه تنها خط آرامى ، بلكه نوشتههاى عربى نيز به زحمت زياد خوانده مىشود . حتى قرائت كلمات به صورت « بخار خدات » كه لرخ توصيه كرده و صحيح و بلاترديد به نظر مىرسيده مورد مخالفت ا . دروئن واقع شده و ضمنا استاد آ . دوننر معترف است كه دلائل مخالفت دروئن اساسى و درست است . يك نكتهء ديگر هم موجب شگفتى است به اين معنى : در همان زمانى كه درهمهاى غطريفى فقط در بخارا رايج بوده ، مسكوكاتى كه اصطلاحا درهم بخار - خداتان ناميده مىشود در سمرقند و خجند و خيوه هم يافت مىشده است « 3 » .
بنابراين تاكنون آنچه از تحقيقات سكهشناسى معلوم شده منحصر به اين نكته
هامش
( 1 ) 128 .Bilingual coins » p» ،thomas؛ 11 .notice » p» ،Tresenhausenدر اينجا شايد به جاى « محمدله » بايد « محمديه » خوانده شود . نيك معلوم است كه نام خليفه مهدى - محمد بوده . و به احتمال قوى سكهها به نام وى ضرب مىشده .
( 2 ) - رجوع شود به ماقبل ، حاشيه ) .
( 3 ) - . 423 .Sur les monnaies . p» ،Lerch