مقدمه
متون و منابع
1 - عهد پيش از مغول
دقيقا معلوم نيست كه پيش از فتوحات مسلمانان در آسياى ميانه تأليفات تاريخى وجود داشته يا نه ؟ سخنان سيوآن تسزان جهانگرد چينى ( قرن هفتم ميلادى ) « 1 » حاكى از وجود چنين تأليفاتى است . ولى حتى نامهاى آثار مزبور نيز به دست ما نرسيده . اگر سخنان بيرونى « 2 » نويسندهء قرن يازدهم ميلادى را باور كنيم ، چنين برمىآيد كه فاتحان عرب و بويژه قتيبة ابن مسلم ( در آغاز قرن هشتم ميلادى ) در ايران و سغد و خوارزم ، كاهنان ( كه نمايندگان فرهنگ محلى بودند ) و كتب ايشان را نابود كردند . ولى منابع متقدمتر از چنين نابودئى كه درواقع احتمال وقوع آن ضعيف است هيچ سخن به ميان نياوردهاند « 3 » . در اخبارى كه راجع به فتوحات عرب به ما
هامش
( 1 ) - ترجمهء ژولين ،I، 13 .
( 2 ) - آثار الباقيه چاپ زاخائو ، 36 - 48 - ترجمهء زاخائو ، 42 ، 58 .
( 3 ) - استاد زاخائو ناشر آثار بيرونى عقيده دارد كه بيرونى در شرح فتوحات قتيبة محتملا تحت تأثير داستان فتح استخر به دست اسكندر بوده و از آن ياد كرده است .
. ( ( 29 .Zur Geschichte , I . S) )Sachau