گشته و گاه نيز تنها به متن ارجاع گشته ولى اين نكات قيد نشده است . ما كوشيدهايم در حدود امكان شيوهء ارجاع و اشاره اختصارات واحدى را به كار بنديم « 1 » . بارتولد ضمن اشاره به چاپهاى تأليفات جغرافيون عرب ( در سلسله انتشارات مشهور -
Bibliotheca Geographorum Arabicorum
در حواشى ، همهجا فقط به شمارهء مجلد آن سلسله انتشارات اشاره كرده ولى نام مؤلف را ياد نكرده است ( و حال آنكه مجلدهاى 6 و 7 آن سلسله انتشارات هريك حاوى آثار دو مؤلف است ) « 2 » و ضمنا اشاره به مجلد 6 ( يعنى ابن خرداذبه و قدامه ) بر خلاف اشاراتى كه به ديگر مجلدها شده ، مربوط به متن عربى نبوده بلكه به ترجمهء فرانسوى است .
به منظور وحدت شيوهء اشارات و ارجاعات در حواشى اسامى جغرافيون را آورده و در مورد اشاره به ابن خرداذبه و قدامه بجاى ارجاع به ترجمهء فرانسوى به متن عربى اشاره نمودهايم .
در چاپ انگليسى سال 1928 بجاى اشارات و ارجاعات كلى بارتولد به نسخ خطى ( و بعضا به « متون » ) به چاپهاى تازهء متون مزبور اشاره شده است ( مثلا به چاپهاى تأليفات سمعانى ، جوينى و غيره ) ؛ ما اين اشارات و ارجاعات تازه را در چاپ حاضر محفوظ داشته و در عين حال اشاره به نسخ خطى و « متون » را هم ، از آنجائى كه معرف طرز و جريان كار مؤلف بوده ، نقل كردهايم و در ميان دو زاويه ( ) چاپهاى جديد متون و منابعى كه پس از سال 1928 به عمل آمده و همچنين پارهاى چاپهاى قديمى معروف را كه بارتولد اشاره نكرده ، آوردهايم « 3 » .
توضيحات و حواشى ما و ح . آ . ر . گيب ( در چاپ انگليسى سال 1928 ) و . و . ف .
مينورسكى ( در چاپ انگليسى سال 1958 ) « 4 » هم در ميان دو زاويه ( ) قرار داده شده و در هر مورد كلمهء « ناشر » ، « گيب » و يا « و . م . » قيد شده است .
هامش
( 1 ) - در حواشى عناوين آثار مذكور توسط بارتولد را به اختصار داده عنوان كامل را در فهرست كتب در پايان كتاب نقل كردهايم .
( 2 ) - مجلد 6 ، آثار ابن خرداذبه ( ص 184 - 1 ) و قدامه ( ص 266 - 185 ) ، متن عربى ؛ مجلد 7 ، آثار ابن رسته ( ص 229 - 3 ) و [ البلدان ] تأليف جغرافيائى يعقوبى ( ص 360 - 232 ) ، متن عربى .
( 3 ) - مثلا به تاريخ وصاف چاپ سنگى بمبئى متن كامل 1269 ه . ق . ( بارتولد به چاپ ناقص هامر اشاره مىكند ) و همچنين به متن فارسى « طبقات ناصرى » ( كلكته ، 64 - 1863 ) كه توسط نسائو - ليس طبع و منتشر شده ( بارتولد به ترجمهء انگليسى راورتى اشاره مىكند ) اگر در ضمن اشاراتى كه به مؤلف واحدى شده گاه به دو چاپ و گاه فقط به يك چاپ ارجاع گشته ، مقصود اين است كه آن چاپ ديگر ناقص است . چاپ فارسى متن تاريخ گرديزى ( محمد ناظم ) و چاپ يادشدهء طبقات ناصرى جوزجانى توسط نسائو - ليس از اينگونه است ( ترجمهء راورتى هم ناقص است . )
( 4 ) - در چاپ انگليسى 1958 « تكملهها و اصلاحات » و . ف . مينورسكى (Addenda et Gorrigenda) در فهرست جداگانهاى منقول است ( صXIII - XIVاصل ) . در چاپ حاضر حواشى مزبور در صفحات مربوط قيد شده است .