و ترجمهء كامل « يوآن - شى » « 1 » نشست . با اين حال بارتولد بعضى از مسائل خاص را كه در فصل مزبور طرح شده در ديگر تأليفات خويش مورد بحث قرار داده است ، مانند « تاريخ مختصر هفت آب » « 2 » و « الغ بيك و زمان او » و غيره .
ما فصل ياد شده را تحت عنوان فصل پنجم « تركستان » در اين مجلد آوردهايم .
« تزهاى » بارتولد در دفاع از رساله « 3 » ( ضميمهء 1 ) و « نطق او در دفاع از رساله » « 4 » را ( ضميمهء 1 ) نيز منضم ساختهايم . اين نطق شايان توجه خاص است زيرا عقايد بارتولد دربارهء تئورى سير تاريخ و وظايف علم تاريخ و مورخان شرقشناس روسى در آن منعكس است .
در چاپ اول روسى و دو چاپ انگليسى « تركستان » فقط فهرست مختصر و خلاصهاى از كتب ، كه به هيچ وجه همهء تأليفات مورد استفادهء بارتولد را در بر نمىگيرد ، منقول است .
ولى ما لازم دانستيم فهرست كاملى از منابع و متونى كه مورد استفاده و . و . بارتولد بوده ضميمهء چاپ حاضر سازيم و فهرست متون و تحقيقات جديدى را هم ( كه پس از چاپ ترجمهء مجاز انگليسى در سال 1918 طبع و منتشر شده ) به آن اضافه كنيم .
در چاپهاى پيشين « تركستان » ( يعنى در چاپ اول روسى و دو چاپ انگليسى ) در مورد اشاره و ارجاع به مآخذ شيوهء واحدى به كار نرفته . مثلا در مورد اشاره به چاپ بخشى از تأليف رشيد الدين فضل اللّه كه توسط اى . ن . برزين به عمل آمده در حاشيه ، گاه فقط « برزين » و گاه « رشيد الدين ، كارهاى شعبهء شرق » و گاه « كارهاى شعبهء شرق » نوشته شده . در برخى موارد در صفحات منقول به متن فارسى و ترجمهء روسى اشاره شده و در پارهاى موارد ديگر فقط به ترجمه اشاره
هامش
( 1 ) - « يوآن - شى » ( چينى ) - تاريخ يوآن ، يوآن سلالهء امپراطوران مغول بوده كه از 1280 تا 1368 ميلادى در چين حكومت مىكرده و فاتحان مغول در قرن 13 ميلادى آن را در چين تأسيس كرده بودند و بر اثر قيامهاى مردم سرنگون شد . ( مترجم )
( 2 ) - هفت آب ( جيته سو ) ، ناحيهاى در جنوب شرقى كازاخستان كنونى ، ميان درياچه بلخش و جبال آلاتوى جونگارى در شمال تيان شان . وجه تسميهء آن هفت رود بزرگى است كه در آن ناحيه جارى مىباشد بدينقرار : ايلى : قره تال ، بيهن ، آقسو ، پسا ، بسكان ، سركند . كلمهء « هفت آب » در متون قديمه نيز آمده . ( مترجم )
( 3 ) - به صورت ضميمهء چاپ اول « تركستان » ( فقط در بخشى از تيراژ ) و همچنين در روزنامهء « تركستان روس » سال 1900 ، شمارهء 28 ( در مقالهء آ . ليپوسكى تحت عنوان « نامههاى و اصل از پطربورگ » (I) ، با محذوفات مختصر ، چاپ شد . خود بارتولد نيز تزهاى مزبور را بطور خلاصه درMSOSمنتشر كرده . ( 179 - 176 .S، 1901 ، 2 .BdIV , Abt) مينورسكى در 1958 در ترجمهء انگليسى « تركستان » منتشر كرده .
( 4 ) - از روى نسخهء خطى به خط مؤلف ( بايگانى فرهنگستان علوم شوروى ، ف . 68 خop1 شمارهء 13 در 16 ورق ) . اى . اى . اومينا كوف از وجود اين نسخهء خطى خبر داد . « اهميت آثار آكادميسين و . و . بارتولد در تاريخ آسياى ميانه »MPvnkvص 678 .