سافردز در شروح مسيرهاى مقدسى ذكر نشده ولى به عقيدهء دخويه در شمار شهرهاى كرانهء چپ ، تحت نام سدفر ، آمده است « 1 » . جاى تعجب است كه سمعانى و ياقوت « 2 » سافردز را « نزديك آمل و بر سر راه خوارزم » قرار دادهاند . ظاهرا موضع زمخشر همان ويرانههاى زمكشير است .
گرچه از اين نقطه تا خيوه فقط قريب 80 ورست مسافت مىباشد و فاصلهء آن با كونيه [ كهنه ] - اورگنچ قريب 125 ورست و اين ارقام با آنچه در تأليف مقدسى منقول است چندان مطابقتى ندارد « 3 » - با اين حال كل مسافت از خيوه تا كونيه [ كهنه ] اورگنچ از طريق زمكشير با فاصلهايكه مقدسى بين خيوه و گرگانج معين كرده خيلى نزديك مىباشد .
مقدسى دربارهء پارهاى از نقاط ياد شده جزئياتى را ذكر مىكند . « 4 » زردوخ قريهء مستحكمى بوده واجد ربض و روزونذ قريهء مستحكمى متوسط - القدر و داراى خندق . شاهراه از آن مىگذشته و مسجد جامع نزديك بازار قرار داشته . ساكنان آب چشمهء ويژهاى را مىنوشيدند . نوزوار قريهء مستحكم كوچكى بوده با خندق و دروازهء آهنين . از ميان اين شهر شاهراه مىگذشته و دو دروازه داشته و داراى پلى بوده كه هر شب برمىداشتند و رابطه را قطع مىكردند . گرمابهها نزديك دروازهء غربى قرار داشتند و در سراسر آن ناحيه مانند نداشتند . مسجد جامع در ميان بازارها قرار داشته و جز بخش كوچكى
هامش
( 1 ) - مقدسى ، 287 .
( 2 ) - « معجم » ،III، 12 .
( 3 ) - به گفتهء ابن بطوطه (III، 6 ) از خوارزم ( گرگانج ) تا زمخشر فقط 4 ميل مسافت بوده است .
( 4 ) - مقدسى ، 290 - 288 .