عبد اللّه بن فضل اللّه - كه بعدها به لقب وصاف الحضرة ملقب گرديد - پيش از ظهور تأليف رشيد الدين به نوشتن تاريخ مغولان دست زده بوده .
چنان كه مىدانيم تأليف وصاف به انشاء بسيار مطنطنى نوشته شده و بهترين نمونهء فصاحت در زبان فارسى شمرده مىشود « 1 » . مؤلف مستقيما پى تأليف جوينى را گرفته و به وى اعتقادى متقن داشته و بدينسبب گفتار خويش را از مرگ منكوقاآن آغاز مىكند . شرح وقايع زمان سلطنت قبلاىقاآن [ خوبيلاى - قوبلاى ] در بسيارى از موارد با گفتههاى رشيد الدين تفاوت ماهوى دارد و گاه شخص مردد مىماند كه حق با كدام طرف است . چهار بخش
هامش
و آثار وى رجوع شود به : « 87 - 68 .A Lit . Hist » Vol . IIIPP» ،Browne، كه فهرست جالب توجهى ( .sq80 .P) از نامههاى رشيد الدين را كه در نسخهء خطى مندرج بوده و سابقا كسى از آن خبر نداشته ، شامل است .
( بخشهائى از « تاريخ غازانى » ( « تاريخ جانشينان هلاكو خان » و « تاريخ غازان خان » ، متن فارسى ) را كه يان در 41 - 1940 چاپ و منتشر كرده بخش « تاريخ غازان » خان » ( كه از سال 1940 كاملا به وسيلهء گروهIVANدر 3 مجلد براى چاپ آماده شده بوده ) در سال 1957 در باكو چاپ شده ( مجلد سوم ) . مجلد دوم متن انتقادى نيز در باكو چاپ مىشود . ترجمهء روسى ( در سه مجلد ) در طى سالهاى 61 - 1946 منتشر شده .
« مكاتبات رشيدى » در سال 1947 توسط استاد خان بهادر محمد شفيع طبع شده و انتشار يافته . - هيئت تحريريه ) .
( 1 ) - اين كتاب بطور كلى به نام ( تاريخ وصاف ) معروف است . مؤلف آن را به عنوان ( كتاب تجزية الامصار و تزجية الاعصار ) معنون ساخته .
[ تاريخ وصاف به هيچوجه نمونهء فصاحت در زبان فارسى نيست ، برعكس نمونهايست از آن نوع فارسى كه نبايد نوشت . مترجم . ]