اما راجع به حوادث و وقايع خارجى . . . مؤلف بيشتر به جنگهائى كه در آسياى شرقى وقوع يافته بوده مىپردازد و از لشكركشىهاى مغولان به مغرب فقط به اختصار سخن گفته مىگذرد . همين مطالب را - البته با تعبير ديگرى - در روايت رسمى افسانهء مغولى كه به صورت دستكارى شدهء فارسى و چينى به دست ما رسيده - مىيابيم .
مىدانيم كه در چين امپراطوران مغول به تنظيم تاريخ مغول پرداخته بودند . مثلا در زمان امپراطور « خاى سان » ( 1311 - 1308 ميلادى - 711 - 708 هجرى ) چنين تاريخى رسمى دربارهء مغولان مدون گشته بوده « 1 » .
پس از سقوط فرمانروائى مغول ، به رسم چينيان ، تاريخ مشروح سلالهء منقرض يوآن ( يوآن - شى - « تاريخ سلالهء يوآن » ) تنظيم شد . متأسفانه تاكنون فقط خلاصههائى از اين تاريخ به زبانهاى اروپائى ترجمه شده است « 2 » .
هامش
( 1 ) - 3P، «Khaisang» ،musat؟Abel - Re( چنان كه پ . پليو اشاره كرده نام اين امپراطور را - طبق كتابت چينى آن - بايد « خاى شان » خواند .
( 14 .P، «Pelliot ; Notes sur le « Turkestan)
بطورى كه پ . پليو نوشته اين نام اصلا چينى نبوده بلكه ظاهرا همان نامan؟s؟Qai( همانجاIbid) است كه به حروف چينى نوشته شده . - در حواشى نسخهء بارتولد ( چاپ انگليسى ) در اين مورد يادداشتى به اين صورت وجود دارد :
«Hai Shan» . - هيئت تحريريه ) .
( 2 ) - « تاريخ چهار خان نخستين از خاندان چنگيز » - ترجمه از چينى توسط راهب ياكينف .
. 1829 ،SPB؛ 1877 ،London، «the life of Jenhiz Khan» ،Douglas