گشته است ولى مؤلف « جهانگشاى » خيلى جوانتر بوده و وى را نمىتوان در شمار معاصران هجوم مغول محسوب داشت . اما با اين حال مىتوانسته از گفتههاى افراد مسنترى كه هم عصر آن دوران بودهاند استفاده كند .
تأليف جوينى شامل تاريخ مغولان - تا لشكركشى هلاكو به جنگ اسمعيليان مىباشد . در برخى از نسخ خطى « 1 » به صورت « ذيل الكتاب » - فصل مربوط به فتح بغداد افزوده شده . جوينى گذشته از اين تاريخ خوارزمشاهيان را نيز در تأليف خويش آورده ( به ماقبل رجوع شود ، ص 92 ) . بخشى از اين كتاب كه مربوط به تسخير ماوراء النهر و خراسان به دست مغولان است در مجموعهء منتخبات شفر نقل شده « 2 » .
تاكنون تأليف جوينى - چنان كه شايستهء آن بوده - ارزيابى نشده است . حتى دوسون مؤلف را متهم ساخته كه از مغولان - مغولانى كه ميهن وى را ويران كرده بودند - با نثرى آراسته و مصنوع تملق گفته است ، تملقى بيش از حد . دوسون بدون اينكه به مزاياى اين تأليفات اشاره كند دريغ مىخورد كه مؤلف « در روشن كردن وقايع بيشتر از اينكه هست جانب حقيقت را مرعى نداشته و در بيان مطلب نظم بيشترى ملحوظ نكرده » « 3 » . نخستين ناقد تاريخ مغولان آبل رموزا « 4 » به غير منصفانه بودن اين ملامت - يعنى
هامش
( 1 ) - مثلا نسخهء خطى 34 ، 2 ،GPB IVبه گفتهء محمد قزوينى ( در مقدمهاى كه به چاپ جوينى مجلد 1 - صLXIIIنوشته ) اين ذيل نوشتهء نصير الدين طوسى بوده . ولى استاد براون ( 66A Lit . Hist , Vol . III , p) فقط مىگويد كه اين محتملا ضميمهاى است كه در زمان متأخرى بدان افزودهاند ) .
( 2 ) - . 160 - 110 .t , II , pp، «Chrestomathie Persane» ،Schefer.
( 3 ) - .t . I , pp . XX - XXVII، «Histoire des Mongols» ،D ' Ohsson.
( 4 ) - . 437Sur l ' histoire des Mongols » . p» ،musat؟Abel Re.