جوينى « 1 » و ابن اثير « 2 » هر دو ، در شرح تاريخ خوارزمشاهيان از تأليف ابو الحسن على بن زيد « 3 » بيهقى به نام « مشارب التجارب و غوارب الغرائب » « 4 » استفاده كردهاند .
بنا به گفتهء جوينى « تاريخ بيهقى » دنبالهء تأليف ديگرى - يعنى « تجارب الامم » - بوده و بديهى است كه منظور كتاب ابن مسكويه ( ابو على
هامش
( 1 ) - چاپ قزوينى ،II، 1 : كتاب « مشارب التجارب » كه تتمهء ذيل « تجارب الامم » است . از تصنيفات ابن فندق البيهقى .
( 2 ) - چاپ تورنبرگ ،XI، 249 در اين قطعه به مناسبت وقايع سال 568 از اين كتاب نقل شده ولى ظاهرا اين تأليف در سال 563 نوشته شده ، زيرا در « تاريخ بيهق » از آن ياد شده و « تاريخ بيهق » در همان سال پايان يافته بوده كه مؤلف درگذشته ( 565 هجرى ) . ممكن است ابن اثير ذيل تأليف ياد شده را در دست داشته .
( 3 ) - جوينى وى را ابن فندق مىخواند .
( 4 ) - حاجى خليفه ،V، 544 . « تاريخ بيهق » - تاريخ زادگاه مؤلف - نيز به قلم وى مىباشد . رجوع شود به :
. 535N، 516 .S« .s8Verzeichni» ،Pertsch.sq60 .P« . ،Suppl . pers» ،Rieuكال ، « نسخ خطى فارسى و عربى و تركى » ص 9 - 7 ( شمارهa9 ) كه در آن ( به خطا ) استناد مؤلف به « تاريخ بيهق » على بن ابو صالح الخاورى و « تاريخ نيشاپور » ابو عبد اللّه البيع منقول است - رجوع شود به 61p« ، .suppl . pers» ،Rieu( تاريخ بيهق ابو الحسن على بن فندق را احمد بهمنيار در سال 1317 هجرى شمسى ( 1938 ) چاپ و منتشر كرده . - هيئت تحريريه ) .