و برخى اين تقسيم را رد كرده و گفتهاند : وقف بر سه قسم است :
1 - مختار كه وقف تام است .
2 - جايز كه كافى بوده ولى مانند تام نيست .
3 - قبيح كه نه تام است و نه كافى .
عدهاى نيز معتقدند كه وقف بر دو قسم است :
1 - تام
2 - قبيح
و نوع ديگرى ندارد .
قول اول نزد من صحيحتر است و من به آن معتقدم ؛ زيرا گاهى قارى در آياتى كه مطلب يا داستان طولانى است و عبارتها به يكديگر تعلق دارند ، در جايى كه نه تام باشد و نه كافى ، نفسش تمام مىشود . در آن صورت بر روى عبارتى كه معنايش ، مناسب و مفهوم باشد وقف مىكند . اين موضوع ، چه در سنت [ نبوى صلّى اللّه عليه و سلم ] و چه در زبان عربى [ و هر زبان ديگرى ] بدون اشكال است .
احمد بن موسى قوّاس مىگويد : « هرگاه كه نفس قطع مىشود ، وقف مىكنيم . »
من اين اقسام چهارگانه را دستهدسته توضيح داده ، اصول آن را شرح مىدهم ، فروعش را روشن مىسازم و از هر قسم به شكل ساده و آسان مثال مىزنم ، براى اينكه حقايق آن دانسته شود و معانى آنها فهميده شود و بر مطالبى كه گفته خواهد شد ، شاهد مثال و دليل از سورهها ذكر خواهم كرد . ان شاء اللّه تعالى .
گفتار سوم : توضيح وقف تام
وقف تام ، وقفى است كه قطع بر آن و شروع از بعدش خوبست ، زيرا موضوع