3 - علم قرائات : يكى از انواع مهم علوم قرآنى است كه ارتباط آن با وقف و ابتدا بسيار تنگاتنگ است . در برخى از آيات قرآن - به جهت اختلاف قرائت - ممكن است محل وقف يا ابتداى مناسب يا مناسبتر تغيير كند . از جمله اين مواضع ، در آيه 197 سوره بقره ملاحظه مىشود . چنانچه در اين آيه ،
« فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ »
قرائت شود مىتوان بر كلمه
« فُسُوقَ »
وقف نمود و از
« وَ لا جِدالَ »
نيز آغاز كرد حال آنكه طبق قرائت مشهور
« فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ »
هيچ محل وقف كافى در آن وجود ندارد و چنانچه بر
« فُسُوقَ »
وقف شود ، بايد مجددا از
« فَمَنْ فَرَضَ »
ابتدا نمود .
مثالهاى متعددى از اين قبيل را در اين كتاب مشاهده خواهيد نمود .
4 - فقه : ارتباط آن با وقف و ابتدا - به طور عمده - به نتايج عملى مربوط مىشود .
در رسالههاى عمليه فقهاى عظام شيعه ، مسائلى در باب قرائت در نماز بيان كردهاند كه به وقف و ابتدا ارتباط دارد . از جمله اين مسائل مىتوان اشاره كرد به اين كه :
- وقف بر فواصل آيات « 1 » حمد و سوره مستحب است .
- خواندن سوره اخلاص با يك نفس ( وصل تمام آيات به يكديگر ) مكروه است . « 2 »
در پايان بايد اشاره كرد كه وقف و ابتدا با علوم ديگرى از جمله علم فواصل و بلاغت نيز ارتباط دارد كه به جهت اختصار از بيان آنها اجتناب مىشود .
انواع وقف و ابتدا :
هريك از وقف و ابتدا را از جهات گوناگون مىتوان تقسيم كرد . نكته مهم آن است كه هريك از اين تقسيمبندىها ، از چه ناحيهاى آن را مورد بررسى و
هامش
( 1 ) - فواصل آيات يعنى انتهاى آيات . علم فواصل يكى از انواع علوم قرآنى است كه در آن سخن از شناخت انتهاى آيات در شيوههاى مختلف شمارش آيات به ميان مىآيد .
( 2 ) - العروة الوثقى ، كتاب الصلاة ، فصل فى القراءة .