نمىتوان مطالب وگفتههاى قدما را دريافت ويا تفسير نمود .
آناكسيماندروس
شاگرد يا معاصر ديگر تالس حكيم به نام آناكسيماندروس ( آناكسيمندر ) است كه گويا در حدود 547 ق . م ( همزمان با فوت تالس ) در گذشته است .
عنصر وأصل اساسى جهان - بنظر اين حكيم ، « حقيقت بيكران » يا « وجود نامتناهى » ( وبزبان يوناني :
Apeiron
) وانمود شده است ، حقيقتي كه همهء اضداد وأشياء در آن مجتمعند ، ولى اين حقيقت مقدم بر همهء آنهاست .
از قديم ، مكتب أرسطو « 1 » وبعد از آنها در اروپا ، از اين سخن چيزى مانند هيولاى أرسطو ومادهاى « بىانتظام » (
Chaos
) وگسترده در جهان « 2 » مىفهميدهاند كه همان « مادة المواد » بود .
با توجه به گسترش عقائد مذهبي - فلسفي إيراني آن زمان در سراسر منطقهء مديترانه ويونان ( واز جمله جزيرهء ملطيه ) ورواج عقيدهء زروانيگرى ، مىتوان به اين عقيدة رسيد كه نظر وى در واقع همان « زروان » إيراني است ، زيرا اين عقيدة ، بحسب ظاهر نادرست ، در بخشهايى از جهان متمدن ، كه با إيران رابطه داشتند بسيار رواج داشت ومىگفت كه وجودي أزلي وسرمدي نامتناهى پيش از همه موجودات ، وجود داشته ، وزمان را بوجود آورده ، وخير وشر ( هرمزد واهريمن ) پس از وى پديدار شدهاند ، وهمه چيز كرانه دارد ومحدود است جز زروان كه « ذاتي بيكران » است . « 3 »
هامش
( 1 ) تاريخ الفلسفة اليونانية ، محمد مرحبا ، ص 52 .
( 2 ) فلسفههاى بزرگ ، پير دوكاسه ، ص 19 ( فارسي ) .
( 3 ) از جمله تكنگارى در اين موضوع ، ن . ك به آئين زروانى ، دكتر مسعود جلالي مقدم .