يكى از جاذبههاى ملل مشرق ، دانش ودانشمندان آن بود . از اين رو ، طلاب ومشتاقان حكمت ونجوم وپزشكى وعلوم ديگر به مصر - كه دروازه ملل مشرق بود - روى مىآوردند واز آنجا به سوى بابل وإيران وهند سرازير مىشدند . معروفترين كساني كه به اين سفرها روى آوردند ثالس أهل ملطيه وفيثاغورس از اهالى آسياى صغير بود .
* * * تا اينجا به تاريخچهء زندگى وشخصيت ومكتب فيثاغورس نگاهى سريع انداختيم ، اينك اندكى به سير حكمت اشراقي وإيراني در قلمرو غربى إيران وزندگى ثالس وانباذقلس وذيمقراطيس ( كه گفته شده است كه به إيران آمده وبا مغان رابطه داشتهاند ) وديگر حكماى يوناني وغير يوناني آن مناطق مىپردازيم .
از قرائن تاريخي بر مىآيد كه از زمان حملهء كورش به غرب ومناطق ساحلى وجزاير مديترانه وبالكان ، رسم بر آن بوده كه ايرانيان علاوة بر سپردن أراضي مفتوحه به يكى از سرداران خود ، مغان وروحانيانى را نيز مأمور ترويج آيين يكتاپرستى ورها ساختن پرستش بتها وخدايان جاهليت مىساختند ؛ واين مغان - كه گاهى نام آنان با سرزمين مربوطه همراه مىشده ، ومثلا نام مغان آسياى صغير يا مغان سوريه را در مدارك تاريخي ديديم - علاوة بر آموزش دين إلهي ( يا بهدينى ) ، جوانان را در مدارس دير مانند خود به آموزش حكمت وعلوم هندسه وحساب ونجوم ومانند آن آشنا مىساخته وآنها را براي رفتن به إيران آماده مىنمودهاند .
از اين رو دور نيست كه ثالس وفيثاغورس وحكماى مانند آنها - كه برخى در قلمرو حكومت شاهان إيراني ( هخامنشيها ومادها ) زندگى مىكردند - پيش از روانه شدن به مشرق ، در نزد مغان آموزشهايى ديده باشند .
المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحة مقدمة 74
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
صمقدمة ٧٤