1 . 1 مغان
بررسى أوضاع وأحوال تاريخ قرون نخستين تمدن بشرى - نه تنها تاريخ وفرهنگ وتمدن إيران بلكه حتى تاريخ تمدن وفرهنگ جهان قديم ، وتاريخ فلسفه وعلم - بدون شناخت نقش مهم ومؤثر مغان « 1 » ناممكن ونارسا وغير علمي است
اين مغان هركه وهرچه كه بودند ، قرنها در مشرق ( يا دقيقتر بگوييم در سرزمينى كه إيران - يعنى سرزمين آرياييها - ناميده مىشد ) نگهبان ومبلغ ومعلّم علوم وفلسفه بودند ؛ يعنى آنچه كه امروز ما به آن فلسفه واخلاق ورياضيات ونجوم وپزشكى وعلوم طبيعي يا فيزيك وشيمى ومكانيك مىگوييم ودر قديم معمولا تمام اين علوم زاييده وزيرمجموعههاى حكمت شمرده مىشدند ، بگونهاى منظم وسازمان يافته در ميان آنان آموزش داده مىشد ، رشد مىكرد وبكار بسته مىشد .
بررسى بيشتر تاريخچهء اين گروه - كه عمدهء مورخان آنان را يك طايفهء نژادى مىدانند - بتوسط مورخان ومحققان آينده روشن خواهد ساخت كه چگونه اين پديدهء شگفتآور در طي قرنها ، در منطقهاى از آسيا ، رخ داده ، وچه خدماتى از اين گروه به علم وفلسفه وبه رشد تمدن وبشريت رسيده است ؛ واگر اين گروه شگفتانگيز سازمان
هامش
( 1 ) جمع « مغ » يا « مغ » (mag - mug) . گاهى آن را به موق وموقان معرّب كردهاند .