زمين مرسوم بود ( . . . ) انجام مىگرفت . در آن زمان ناامنى راهها از نا امنى در قرنهاى أخير بيشتر نبود . . . كشف بايگانيهاى بنگاههاى بازرگانى مهمّ - چه در كاپادوكيه وچه در آشور شرقي ودر بابل - نشان مىدهد كه چه دادوستدى در خاور نزديك عهد باستان حكمفرما بوده است . « 1 »
وى أنواع بازرگانيها ومؤسسات گسترده وسرمايهدار بازرگانى را بر مىشمارد - مؤسساتى كه كارهاى بانكدارى وبيمههاى تجارى ووامپردازى وادارهء كاروانها را بر عهده داشتهاند وتجارت ورفت وآمد سرمايهها را آسان مىساختهاند - ، ومىگويد كه در هزارهء دوم پيش از ميلاد ( نزديك به چهار هزار سال پيش ) برأت وروابط پولى وارزى وبانكى ( بصورت صرافى ) در ميان آنها رواج داشته است .
اين محقق در دنبال سخن خود مىافزايد كه :
از اين نظر احساس مىشود كه آسياى باستانى - كه دير زماني آن را راكد وايستا مىپنداشتند - بيش از امروز جدا افتاده نبوده است . هنگامى كه زندگى آغاز مىگردد در ساحت گستردهاى شروع مىشود ؛ بخشي از آنكه - دستاوردى از تمدّن داشته - دير زماني نمىتواند منحصرا از آن برخوردار بماند . وقتي كه فلز كشف شد ، كشف آن براي همه است .
همين طور است دربارهء خط ومعماري . . . از اين لحاظ نمىتوان منكر شد كه بين النهرين ( . . . ) بايد رهبر وراهنما به شمار آيد . . . « 2 »
با توجه به اين خاصيت ، آميزش قهري تمدنها وفرهنگها ، هنگامى كه به تاريخ حدود پانصد سال پيش از ميلاد مسيح بنگريم كه امپراتورى بزرگ ومقتدر كورش كبير
هامش
( 1 ) تمدنهاى باستانى ( خاور نزديك ) ، ژرژكنتنو ، ص 84 - 85 ( فارسي ) .
( 2 ) همان ، ص 90 .