اولين محصول آميزش نبوغ يوناني با نبوغ شرقي را در نام بلند فيثاغورس مىتوان يافت . نظريهء فيثاغورس در باب روح متأثر از شرق است . اين نظريه خود از آيين اورفئوسى (
Orphisme
) ريشه گرفته واين آيين ، يوناني محض نيست » .
در سنت آمده است كه فيثاغورس به مصر وبابل سفر كرده ودر آن سرزمينها با موبدان إيراني وجانشينان زردشت محشور شده است . . . .
اگر نهال انديشهء يونان از آب حكمت شرق سيراب نمىشد هرآينه فلسفهء فيثاغورس واولين مكاتب فلسفي يونان با آن شكوفايى پرشكوهش هستى نمىيافت . « 1 »
اين تاريخنگار ، پس از مقدارى سرگردانى وحيرت در انتخاب حقايق تاريخي يا تعصبات قارهاى ، سرانجام به حد وسط ومرز ميانهاى مىرسد واين گونه نتيجة مىگيرد كه :
حال كه تأثير كلى مشرق زمين را در انديشهء يونان پذيرفتيم ، بايد اعتراف كنيم كه فكر يوناني ، عنصرى جديد واساسى بر فكر شرقي افزوده وآن صرفا مخلوق دماغ يوناني بوده است . . . . 2
ما در لابلاى بررسيهاى خود خواهيم گفت يونان ( به معناى خاص خود ) به حكمت وعلوم ديگر نه فقط يارى نرسانده وبر آن چيزى نيفزوده كه شايد به توان گفت آن را از مدارج پيشين خود پائينتر آورده وآن را از أصل خود دور ساخته است . اين سخن ، اگرچه ممكن است براي بسيارى سخت شگفتآور ودور از انتظار باشد ، امّا يك
هامش
( 1 ) همان ، صص 5 ، 6 ، 7 .