مىگويد : « شعاع نورى كه در محيط متراكم دائماً متغيّر ، منتشر مىشود خطّ سير منحنى شكل و فرو رفتهاى ( مقعر ) را در جهت نقاط متراكمتر رسم مىكند . در اين محيط سايهء ( تاريكى ) به نسبت خلاء ، كه در آن آنكسار نور نيست « قبض يسير » خواهد بود . » در اين مطلب هماهنگى جالب توجّهى ميان مفهوم قرآنى با خاصيّت محض تجربى كه از دايرهء علم انسان در دورهء نزول قرآن ، بيرون بوده است ، به چشم مىخورد . حال كه بحث ما پيرامون جوّ ( اتمسفر ) دور مىزند بىمناسبت نيست كه دربارهء اتّفاق ديگرى كه قرآن آن را مقرّر داشته است ، گفتگو كنيم :
از هنگام كشف طبقات فوقانى آسمان ، به لطف پرواز هواپيماها و بالنها ، توانستيم به درك عارضهاى عضوى كه معلول انبساط هواست ، نايل آييم . چرا كه در طبقات بالا ، شخص دچار سختى تنفّس شده ، احساس تنگى و گرفتگى مىكند .
قرآن از اين پديده به عنوان استعارهء جالبى استفاده كرده است و مىفرمايد :
« پس هر كس را كه بخواهد خدا هدايت او را ، مىگشايد سينهاش را براى اسلام و آن را كه خواهد گمراه سازد بگرداند سينهاش را تنگ فشرده ، آن سان كه گويى بالا مىرود در آسمان « 1 » » .
شايد بتوان با جرأت گفت كه كوهنوردى ، مدّتها قبل از گشت و گذار در طبقات جو و سياحتهاى فضايى ، نظر كوهنوردان را به اين نكته جلب كرده است . ولى گذشته از اينكه اين آيه در بيان اين معنا مفهوم صعود در « كوه » را به كار نبرده بلكه صراحتاً و مستقيماً از مفهوم صعود در « آسمان » سخن رانده است . براين نكته اضافه مىكنيم كه سرزمين عربستان ، كشور دشتها و بيابانها و فلاتهاى وسيع و پهناور است و انسان نمىتواند در آن سرزمين نسبت به كوهنوردى تجربه و يا انديشهاى اندوخته باشد . بنابراين در اينجا ناچاريم كه بر يك تقارن و هماهنگى جالب ديگر ميان نظرات و مضامين قرآنى با حقايق علمى اقرار كنيم « 2 » .
يكى ديگر از مسائل وجود انسان بر اين كرهء خاكى كه قرآن پايههاى كهن آن
هامش
( 1 ) . سورهء انعام آيهء 125 :فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ.
( 2 ) . توضيح اينكه امروز با آزمايشهاى مكرّر ثابت شده كه انسان هرچه به آسمان بالا رود بر اثر رقيق شدن هوا و كمبود اكسيژن دچار خفقان و تنگى نفس مىشود و اين تشبيه يكى از معجزات علمى قرآن مجيد است ، درحالى كه اين حقيقت براى بشر عصر نزول قرآن كشف نشده بود . / مترجم /