براى او همتايى « 1 » » .
در اين آيات ، « اخلاص » به عنوان شاخصهء انديشهء قرآنى جلوه مىكند . و بدون هيچ نقض و ابرامى بر دو خطّ فكرى تعدّد و تشبيه ، خطّ بطلان مىكشد . ارتباطى كه بين قرآن و اديان ديگر ، در اين زمينه ، به چشم مىخورد ، در روح آيات است نه در متن آنها . به اين ترتيب ، پايهء نظرى كه تحقيقات و تحليلهاى دينى اسلامى از آن نشأت مىگيرد ، ثابت شده ، تطوّر مىيابد و سپس از طريق اسلام توسّط « سن توماس كوينى » به آيين مسيحيّت و نيز به دست « موسى بن ميمون « 2 » » به يهوديّت راه مىيابد .
فلسفهء مذهبى كه جوشيده از قرآن است به اين صورت در ژرفاى فرهنگ توحيدى غليان مىكند .
ما نمىتوانيم انقلابهاى فكرى پىپى در مسيحيّت را ، از حركت « الالبيه « 3 » » تا حركت اصلاح طلبانه « 4 » ، تا چه حد بايد به عنوان نتايج مستقيم يا غيرمستقيم مفهوم متافيزيكى قرآن تصوّر كرد . اگر ما بخواهيم نسبت به شأن اصيل اين مفهوم و اهمّيّت آن در تحوّل و تكامل مسألهء دين در جهان يهوديّت و مسيحيّت تغافل ورزيم ، مسلّماً منكر واقعيّت بزرگى شدهايم . بهطورى كه نمىتوانيم همچون « پدرتيرى » تأثير عقيدهء اسلامى را نفى كنيم . وى مىگويد : « پيامبر صراحتاً » در مسايل دينى هرگونه استفاده از عقل را ممنوع كرده است . زيرا بر وجود خداوند نمىتوان برهانى اقامه كرد يا در راه شناخت او تلاش نمود و اين گونه فعّاليّتهاى فكر در ارتباط با خدا و قرآن ، راهى اساسى محسوب نمىگردند « 5 » .
هامش
( 1 ) . سورهء اخلاص :قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ * لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ * وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ( 2 ) . از مفسّران مشهور و فلاسفهء بزرگ يهود در قرون وسطى . در 1135 در قرطبه متولّد شد و در 1160 از اسپانيا مهاجرت كرد و پس از مدّتى سرگردانى سرانجام در فسطاط مصر اقامت گزيد . كتاب لالهء الحائرين او خلاصهاى از فلسفهء يهود را از قديم الايّام تا روزگار وى باز مىگويد . اين كتاب كه به شيوهء فلاسفهء مشايى نوشته شده در فلسفهء بعدى يهود و همچنين در فلاسفهء اهل مدرسهء قرن سيزدهم ميلادى چون آلبرتوس ماگنوس و تامس اكوينس تأثيرى عميق داشته است . / مترجم /
( 3 ) .Albigeoisيا حركت « آلبىژوا » / كاتاريسمCaharismeفرقهاى دينى كه در قرون وسطى در جنوب فرانسه پديد آمد ، اينان با آنكه از مسيحيان رافضى بشمار مىآيند ، اعتقادى به مسيحيّت نداشته و از مكتب « ثنويّت » مانى كه در قرون اوّل مسيحى در حوزهء مديترانه رواج داشت ، پيروى مىكردند . در سال 1208 پاپ به آنها اعلان جهاد داد و « آلبى ژواها » پس از دادن تلفات فراوان ناپديد شدند . . . ( تاريخ تمدّن / ويل دورانت / ج 19 / ترجمهء سهيل آذرى / پاورقى صفحهء 141 - سير قضاوت در ادوار مختلف تاريخ / از مترجم همين كتاب / صفحهء 259 ) . / مترجم /
( 4 ) . نهضت اصلاح طلبانه يا رفرميسم ، يك نهضت اصلاحى مذهبى روشنفكر مآبه بود كه بوسيلهء افرادى چونان « مارتين لوتر » و « كالون » و . . . بر ضد كليساى كاتوليك در غرب مسيحى پديدار گرديد و بالاخره به ايجاد مذهب پروتستان و فرقهاى بههمين نام منجر شد . . . / مترجم /
( 5 ) . مصاحبه دربارهء « فلسفهء اسلامى و فرهنگ فرانسه » / پدر تيرىR . P . Thery /استاد انجمن كاتوليك
پاريس / صفحهء 35