رسالت ، وجود نداشت . در عين حال اين معنا و مضمون واقعى آيهء مزبور و اهميّت تاريخى آن از ديد استاد « درمنگهام » پنهان مانده ، و حال آنكه وى هيچگاه در اصالت و صحت تاريخى قرآن كريم كوچكترين ترديدى به خود راه نداده است . و علاوه بر اين ، چنين تفسيرى تنها در ارتباط با يك شرط ضرورى وكافى قابل درك است ، و آن اخلاص مطلق محمّد ( ص ) مىباشد . و همين شرط كافى و لازم عبارت است از هدف واقعى اين نقد و استدلال . يعنى در قرآن كريم بنا بر ويژگى تاريخى ترديد ناپذيرش - چونان آيينهاى كه گذشته را درون خود منعكس دارد - بتوانيم تمامى اطوار و حالات گوناگونى كه در خلال تاريخ بر ذات ( منِ ) محمّد ( ص ) گذشته است ، مشاهده كنيم ، آنطور كه درآيهء شريفهء مزبور « 1 » توانستيم شكل درست و تابلوى دقيق حالات روحى محمّد ( ص ) را در دوران اعتكاف در غار حراء ، ببينيم . پس در اينجا هيچگونه موجب و دليلى وجود ندارد كه ما به صادق و امين مكّه ( ص ) يك انديشهء متافيزيكى از قبل شكل گرفته را ، پس از ازدواج و در لحظهء آمادگيش جهت كناره گيرى و عزلت ، نسبت دهيم و به زودى در اين نقد و بررسى ( در همين كتاب ) ، به نتايجى كه خواهيم رسيد اين داورى را مورد تأييد و تحكيم قرار خواهد داد . . .
امّا نقطهء غامض و مبهمى كه در اينجا بايد مورد توجّه قرار گيرد اينست كه :
مورّخان معاصر و تاريخ شناسان جديد متعجبند كه چگونه « سيرهء نبوى ( ص ) » تا اين حد معلومات و آگاهيهايى اندك از دوران عزلت محمّد ( ص ) بدست مىدهد . و حال آنكه اين مرحله از تاريخ زندگى آن حضرت ( ص ) از وجههء روانى ، مرحلهايست اصيل و نسبت به تاريخ و سرنوشت رسالت و دعوت آينده بسيار حسّاس ، آرى ، صحيح است ، ما در حقيقت از روزگار انزوا و اعتكاف محمّد ( ص ) در غار حراء ، اطّلاعاتى تفصيلى در اختيار نداريم ، ولى هيچ جاى شگفتى نيست ، زيرا تاريخ ، سرگذشت ، مسير و آثار پيامبر آينده را تنها در خاطره و ذاكرهء معاصرين وى ( ص ) ، مىتواند رديابى نمايد و حال آنكه در واقع محمّد ( ص ) در اين هنگام از روى عمد ، خويش را از چشم زمان پنهان نگاه داشته ، تا تاريخ ، پانزده سال از حسّاسترين دوران زندگى او را تحت عنوان « منزوى مكّه » و يا « غارنشين » كوه حرا ضبط كند ! ، و ما در اين نقطه از « سيرهء نبوى » ( ص ) برهانى را ( در رابطه با نظر خود ) در حافظهء تاريخ مىيابيم بر اين اساس :
هامش
( 1 ) . آيه شريفه :وَ ما كُنْتَ تَرْجُوا. . . الخ / مترجم /