اصل و مبداء مذهب جديد عبارت است از خداىِ خالقِ جهان و مدبّرِ سازمان خلقت ، خدايى كه سبب اوّل و علّت نخستينِ همهء موجودات و پديدههاست ، و همهء هستىها ، رخدادها و هر آنچه كه هست و وجود دارد از آن « ذات يگانه » منشأ گرفته و پرتوى است از آن منبع نور و وجود و هستى مطلق و لايتناهى و اين « مبداء » بهزودى بر « اصل مادّه » مستولى گشته و متصدّى بيان و توجيه نظام مادّى است ، و ما آن را نسبت به نظام سابق ، در درجهاى از پوشيدگى و ابهام دريافته ( و ضرورى است كه اين گرد ابهام و پوشيدگى را از چهرهء آن بزداييم ) و مخلوقيّت مادّه به واسطهء « حتميّت مستقلّى » كه از جميع خواص و ويژگىهاى خود دارد ، قابل توجيه و درك است . . . و اين ضرورت و حتميّت مذهب غيبى ( نظام متافيزيكى ) آنگاه كه قوانين طبيعى از اعطاء تفسير و توجيه روشن و قانع كنندهاى نسبت به « رخدادها » ، ناتوان و عاجز مىمانند ، به يارى ما مىشتابد ، و بدين سان از آن يك « سيستم كامل ، هماهنگ و متجانس » ، متولّد گشته كه در آن نه نقص و خلاء وجود دارد و نه تعارض و تضاد « 1 » ، آنطور كه لازمهء « نظام مادّى » بود و ( نيز ) در همان هنگام كه « مذهب غيبى » مسائل فلسفى ارضاء كنندهاى را فراديد عقل قرار مىدهد ( عقلى كه درصدد اتّصال و ارتباط منطقى ميان اشياء و پديدهها در يك محدودهء تركيب وتأليف متجانس مىباشد ) ، در همان زمان « جسرى ؛ پلى » را كه از محدودهء مادّه تجاوز مىكند و در حقيقت در ماوراء مادّه قرار دارد ، به سوى نمونهء مطلوبى از كمال اعلاى روحى مىزند . . . به سوى هدف بنيادينى ( آرمانها و كمالات متعالى انسانى ) كه تمدّن بشرى هيچگاه از توجّه و گرايش به آن بىنياز نبوده است .
بنابراين خلقت مادّه در « نظام متافيزيكى » محصول امر و ارادهاى عُليا ، برتر و ما فوق سازمان خلقت و فرمان قاهرى است كه به حسب « سفرتكوين تورات » به هنگام آفرينش همهء اشياء و موجودات مىگويد : « كن ؛ باش » « 2 » . . .
امّا تطوّرات و تحوّلات اين « مادّه » بر طبق نبوغ علمى ، نظام يافته مىباشد ، نظامى كه هم توازن و تعادل را بدان مىبخشد و هم اتّساق و هماهنگى را ، تعادل و توازن و
هامش
( 1 ) . يعنى نقصها و خلاءها و تعارضها و تضادهايى كه در سيستم مادّى وجود داشت در اين نظام وجود ندارد . . . / مترجم /
( 2 ) . اين تعبير در قرآن كريم نيز در مورد خلقت موجودات آمده است :
-إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ( سورهء صافات / آيهء 87 )