پوستهاى مسى رنگى را مشاهده مىكنيم ؟ يا اينكه نه ، بگوييم تفاوت رنگ پوست انسانها در ارتباط با جنگلهاى انبوه و بكر مىباشد . . . ؟ و در چنين حالتى بايد بگوييم كه مثلًا در « برزيل » ، ضرورى است انسانهاى آن سامان رنگينپوست باشند . . .
و آخرالامر در چهارچوب فلكشناسى و علم نجوم نيز در رابطه با سيستم مادّى به مسايلى غامض و پيچيده و غريب و بدون توجيه صحيح برمىخوريم : در سال 1939 يك دانشمند علوم طبيعى به نام « هابل » توانست تحليل رنگهاى طيف « 1 » را كشف نموده و از اين راه روشن ساخت كه مسير حركت ستارگانى كه خارج از آسمان ما قرار دارند ، نسبت به جهان ما ، از منظومهء ما دور مىشوند ، امّا برعكس جهت حركت شش ستاره درست نقطهء مقابل سحابيهاى ديگر قرار گرفته و به ما و منظومهء ما نزديك مىگردند !
و بدين ترتيب ( و در اين موضوع بهخصوص ) در مجموع ، نظام مادّى نسبت به ما دو نوع تفسير متعارض با يكديگر را ارائه مىدهد كه هرگاه يكى از اين دو تفسير در پرتو يك قانون معيّن واضح و مبرهن باشد ، تفسير و توضيح دوّم همچنان معلّق و در بوتهء شك و ترديد باقى خواهد ماند . . .
همهء اين ناهمگونيها و تناقضات كه اساساً با حتميّت و جبريّت نظام مادّى در تنافى و تضاد مىباشند ، ضرورت اعادهء نظر و بازشناسى مجدّد را در كلّ نظام مزبور ايجاب مىكند ، زيرا مبادى بنيادين آن از نشان دادن يك نظريّهء واحد ، يك نسق و منهاى تناقض ، از آفرينش و تغيير و تحوّل مادّه بهشدّت عاجز و ناتوان است . . .
مذهب غيبى
در مذهب غيبى يا نظام ماوراء طبيعت ضرورى است تا يك « مبداء » متمايز از مادّه را فرض كنيم .
هامش
( 1 ) . توجيه و تحليل رنگهاى طيف بر طبق نظريّهء « دوپلرDap . Pler» و « فيزيو » به صورت زير مىباشد : امواج نورى جسمى كه در حال نزديك شدن به يك ناظر باشد از لحاظ طول موج كوتاهتر و از لحاظ تواتر ( فركانس ) شديدتر مىشوند به همين جهت نور جسمى كه در حال نزديك شدن به يك ناظر در حال دور شدن است متمايل به قرمز مىباشد ، مشاهدهء اين پديده با چشم غير مسلّح مشكل است ، در اين موارد معمولًا از دستگاهى به نام « اسپكتروگراف » استفاده مىشود كه مىتواند جزئىترين تغيير رنگها را نشان دهد . . . اصل دوپلر منسوب به « كريشنيان يوهان دوپلر » ( 1803 - 1853 ) فيزيكدان و رياضيدان اتريشى است . . ( دائرهء المعارف مصاحب / ج 1 / صفحهء 1000 ) . / مترجم /