تشريح المسائل :
* مقدّمة بفرمائيد از نظر شيخ سببيّت چند چهره دارد ؟
سه چهره ، از جمله :
1 - سببيّت اشعرى 2 - سببيّت معتزلى 3 - مصلحت سلوكيه .
* باتوجّه به مطلب مذكور از نظر اشعرىها چه تفاوتى ميان افراد عالم و جاهل نسبت به احكام واقعى وجود دارد ؟
اشاعره قائلاند كه حكم واقعى خداوند با تمام مراتبش اختصاص به افراد عالم دارد و لكن افراد جاهل در واقع و لوح محفوظ محكوم به حكمى نيستند .
* به نظر اشعريها جاهل در چه مرحلهاى محكوم به حكمى نمىباشد ؟
در هيچيك از مراحل يك جاهل محكوم به آن حكم نمىباشد نه در مرحلهء اقتضاء نه در مرحلهء شأنيت نه در مرحله فعليت و نه در مرحله تنجّز .
* پس از نظر آنها حكم فرد جاهل تابع چيست ؟
تابع اماره است .
اگر اماره بر وجوب قائم شد وظيفه جاهل وجوب است . و اگر اماره بر حرمت اقامه شد وظيفه او حرمت و اجتناب است .
و لذا : با قيام اماره بر حكمى در آن حكم مصلحت ملزمه ايجاد شده و مكلّف جاهل بايد بدان عمل كند .
* اشكال مبناى فوق از نظر ما ( اماميه ) چيست ؟
اين است كه :
احكام واقعيه تنها به افراد عالم اختصاص نداشته بلكه ميان عالم و جاهل مشترك است .
نكته : به نظر ما وظيفه همگان اعم از عالم و جاهل تحصيل علم يا ظنّ به واقع است .
* به چه دليل نظر اشاعره ( مبناى مذكور ) باطل است ؟
1 - احكام واقعى اختصاصى به عالمين ندارد بالاجماع .
2 - در اشتراك احكام ميان عالم و جاهل اخباره متواتره وجود دارد .
* احكام شرعيهء فرعيه بر چند قسماند ؟
بر سه قسماند ، از جمله :
1 - احكام فرعيّهاى كه عقل عقلاء نيز در حكم به آن موافق شرع است مثل : حسن عدل و قبح ظلم .
2 - احكام فرعيّهء شرعيّهاى كه مستند به دليل قاطع و جازم مىباشند مثل : وجوب نماز ، روزه ، زكات و . . .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 47
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٧