تشريح المسائل :
* بهطور خلاصه بفرمائيد تاكنون بحث شما با ابن قبه در چه بود ؟
در رابطهء با امكان و امتناع تعبّد به خبر واحد بود كه در تمامى جهات و مبانى مختلفه با ايشان بحث نموديم .
* آيا بحث مذكور منحصر به خبر واحد است ؟
خير ، دامنهء بحث گستردهتر از خبر واحد است ، يعنى در تمام امارات ظنيّه جارى است ، منتهى مصداق بارز و اكمل آن خبر واحد است . و لذا بايد حجيّت امارات را در مىدانى وسيعتر طرح و بررسى نمود .
* مقدمة بفرمائيد در هر موضوعى حد اقل چند مرحلهء از بحث وجود دارد ؟
دو مرحله : 1 - مرحلهء امكان و امتناع ، 2 - مرحلهء وقوع و لا وقوع .
* آيا در مسئله تعبّد به امارات نيز مراحل بحث اينگونه است ؟
بله .
* آيا هيچ تفاوتى در بحث ميان فلسفى و اصولى وجود ندارد ؟
چرا ، فلسفى ابتدا از امكان و امتناع بحث مىكند و سپس به وقوع يا عدم وقوع آن مىپردازد لكن اصولى ، از امكان و امتناع بحث نمىكند ، چرا كه امكان در مقام استنباط براى او راهگشا نمىباشد .
اصولى از وقوع و عدم وقوع سخن مىگويد .
فى المثل : مىخواهد بگويد كه : در كجا تعبّد به اماره واقع شده و شارع آن را حجّت نموده و مىتوان از آن طريق حكم شرعى را به دست آورد .
* آيا بحث از امكان و امتناع رابطهاى با بحث وقوع و لا وقوع ندارد ؟
چرا ، بحث از امكان و امتناع از مبادى تصديقيّهء بحث اصولى مىباشد .
يعنى : ابتدا بايد امكان ثابت شود و سپس به سراغ امارات رفته ، صحبت شود كه ، اين اماره حجّت است يا آن ديگرى حجت نيست و لذا اگر امكان ثابت نشود ديگر جايى براى بحث از حجّت بودن يا نبودن نمىماند . لكن ، جاى اصلى بحث از امكان و استعمال علوم عقليه از جمله فلسفه و كلام مىباشد نه علوم اعتبارى مثل : اصول فقه .
* پس چرا شما در اينجا بحث از امكان ثبوتى و امتناع و وقوع و لا وقوع هر دو مىكنيد ؟
بله ، چنانچه ذكر شد ، مبادى تصديقيهء مباحث يك علم در علم ديگر بحث مىشود ، منتهى از آنجا كه ممكن است بحثى مستوفا پيرامون آن صورت نگرفته باشد ، در اينجا نيز از آن بحث مىشود و
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 40
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٠