تشريح المسائل
حاصل فرموده شيخ در متن قبلى چه بود ؟
اثبات اينكه قول اهل لغت را نمىتوان از باب ظن خاص حجت دانست و مراجعهء به قول اهل لغت از باب عمل به شهادت است و ضمن شرائط شهادت در آنها در تعيين معنا دو نفر از آنهائى كه عادل هستند نظر دهند .
* مراد شيخ در تمسك به انصاف در اين مقام چيست ؟
اين است كه : مراجعه حضرات به قول اهل لغت با اينكه شرائط شهادت در آنها تحقق ندارد ، كوچكترين شبههاى ايجاد نكرده و با حجيت آن از باب ظن خاص تنافى ندارد .
* مراد از عبارت ( اما فى مقامات يحصل العلم . . . ) چيست ؟
مراجعه به قول اهل لغت است در مواردى كه شخص به واسطهء اطمينان زيادى كه به قول لغوى دارد به مجرد اينكه ببيند فلان لغوى فلان معنا را براى فلان لفظ نقل نموده است اطمينان حاصل مىكند كه مستعمل فيه لفظ همان است كه اين لغوى ذكر نموده است ، بلكه چهبسا برايش يقين حاصل مىشود كه اين معنا از معانى مسلمه نزد اهل لغت است .
نكته : در اين فرض در حقيقت شخص عامل به قطع خود عمل مىكند نه به ظن مستفاد از قول اهل لغت .
* مراد از عبارت ( و اما فى مقامات يتسامح فيها لعدم . . . ) چيست ؟
مراجعه به قول اهل لغت است در موردى كه شخص ، مكلف به تحصيل علم به معناى لغوى نمىباشد و لذا بدون اينكه خود را به زحمت بيندازد به كلام فلان لغوى عمل كند ، يعنى مورد از مواردى است كه تسامح در آن رواست .
مثل : مواردى كه خطباء و يا وعاظ براى معناى فلان لغت در تفسير خطبهاى از خطب يا روايتى از روايات كه مربوط به بيان احكام شرعيه نمىباشد به قول لغوى مراجعه مىكنند .
بديهى است كه رجوع به كلام اهل لغت در اين مقام دلالت بر حجيت قول ايشان نمىباشد .
* مراد از عبارت ( و اما فى مقام انسد فيه . . . ) چيست ؟
مراجعه به قول اهل لغت است در موردى كه باب علم به احكام شرعى مسدود است و مكلّف هم ملزم به عمل شده است ، ناگزير راه ديگرى جز عمل به ظن مستفاد از قول لغوى ندارد .
نكته : در اين فرض نيز حجيت قول لغوى از باب خاص ثابت نمىشود ، بلكه حجيتش از باب ظن مطلق است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٥