تشريح المسائل
* هدف شيخ در عبارت ( لكن الانصاف ) چيست ؟
ابطال تفصيل صاحب قوانين است به سه دليل :
* حاصل فرموده شيخ در دليل اول چيست ؟
اين است كه : ظواهر الفاظ قطعا حجت است و بايد به آنها عمل شود و در اين حكم بين كسى كه مقصود بالتفهيم است با غير او فرقى نيست .
* دليل شيخ بر اين عدم فرق ميان مقصودين بالافهام و غير مقصودين نسبت به اخذ ظواهر چيست ؟
اين است كه : آن ادلهاى كه ظواهر را در حق مقصودين بالافهام حجت مىدانستند نسبت به غير مقصودين نيز حجت و واجب العمل مىدانند .
يعنى : اجماع علماء و سيرهء اهل لسان كه ظواهر را در حق مقصودين بالتفهيم حجت مىدانستند در حق غير مقصودين بالتفهيم نيز حجت مىدانند .
* اخذ و عمل به ظواهر عند عموم العقلاء چگونه است ؟
عقلاى عالم بعد از الفحص و اليأس و عدم دستيابى به قرائن ( در مواردى كه گمان قرينه مىرود ) به ظاهر كلام اخذ و عمل مىكنند و لذا حكم مىكنند به اينكه : مراد فلان نويسنده و يا گوينده فلان امر است هرچند كه خودشان مقصود بالافهام نباشند .
فى المثل : آيا اگر حاكمى به يكى از عمّالش نامهاى بنويسد و در آن ذكر كند كه رساننده نامه را اعدام كن و ازقضا و يا عمدا حامل ، آن نامه را بگشايد و محتوا را بخواند توجهى به آن ظاهر نمىكند و مىگويد كه من مقصود بالافهام نيستم و نامه را به آن عامل مىرساند و يا اينكه پا به فرار مىگذارد .
بنابراين : عقلاى عالم ترتيب اثر مىدهند و تفاوتى ميان مقصودين و غير مقصودين نمىگذارند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 257
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٥٧