و اگر نماز جماعت مستحب باشد و مسقط ، لايتعين بتعذر الاخر ، يعنى اگر نماز فراداى معل القرائه متعذر شده ، نماز جماعت متعين نخواهد شد ، چون واجب تخييرى نيست كه اگر يك طرف متعذر شد ، طرف ديگ متعين شود . مثل سفر مباح كه مسقط وجوب روزهء رمضان است ، لكن آيا عند تعذر الاخر يتعين ، يعنى اگر مكلف نتوانست روزه بگيرد حتما بايد مسافرت كند ؟ در نتيجه اگر مسقط بودن روى واجب تخييرى بودن است ، يك طرف كه متعذر شد طرف ديگر متعين مىشود . و اگر مسقط بودن بر اساس واجب تخييرى بودن نيست ، با تعذر يك طرف ، طرف ديگر متعين نمى شود .
مقدمهء بفرمائيد مورد بحث در ما نحن فيه چيست ؟
قطعا موردى است كه مشكوك الوجوب است لكن مسقط واجبى ديگر است .
فرع مورد ادعاى متخيل چيست ؟
اين است كه انسان در حال اختيار مخير است ميان نماز فراداى مع القرائة و يا نماز جماعت بدون قرائت . لكن در اينجا كه آيا اين نماز جماعت عند الاختيار ، مستحبى است كه مسطق از يك واجب تعيينى ، يعنى نماز مع القرائة است .
و يا اينكه نماز جماعت عند الاختيار يكى از دو فرد واجب تخييرى است كه مسقط از يك واجب تعيينى ، يعنى صلاة مع القرائة است .
با توجه به دو مبناى فوق ، نماز جماعت براى مكلف مضطر از نماز فرادى واجب تعيينى بالعرض مىشود يا نه ؟
1 - بنابر مبناى اول كه عند الاختيار ، مستحب است كه مسقط واجب است عند الاضطرار واجب تعيينى بالعرض نمى شود ، بلكه مكلف ميان جماعت و فراداى بدون قرائت مخير است ، چرا .
زيرا كه هر يك از ىن دو مسقطيت دارند و تعيين يكى از آن دو دليل مى خواهد .
2 - ولى بر مبناى دوم كه جماعت عند الاختيار واجب تخييرى است كه مسقط ، آن فرد ديگر از واجب كه نماز فرادى است متعذر شده وامر منحصر مىشود در فرد ديگر كه جماعت است و اين فرد است كه وجوب تعيينى بالعرض پيدا مىكند .
شك مورد نظر متخيل چيست ؟
اين است كه : 1 - آيا نماز جماعت با وجود امكان مكلف از خواندن فرادى ، يك مستحب مسقط است و يا يك واجب تخييرى مسقط ؟
2 - آيا نماز جماعت عندالضروره واجب تعيينى مىشود يا اينكه نه مى توانيم اصالة عدم وجوب جارى كنيم ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٢٦