تشريح المسائل
* مراد از ( انك قد عرفت . . . تا . . . الا ) در متن مورد بحث چيست ؟
اين است كه مشهور اخباريين ادعا كردند كه عمل به ظواهر قرآن و لو بعد الفحص و اليأس از دستيابى به قرينه جايز نمىباشد و مهمترين مستندات آنها همان رواياتى بود كه بررسى شد و در جهت مدعاى آنان قرار نگرفت . و لكن سيد صدر شارح وافيه ، مدّعى شده است كه حرمت عمل به ظواهر قرآن بر مبناى دليل خاص نيست بلكه مقتضاى قاعدهء اوليه در باب ظنون عدم جواز عمل به ظنون است و چون كتاب از جمله ظنون است پس عمل به ظاهر آن نيز جايز نيست .
* نظريه صدر راجع به سنت در اين زمينه چيست ؟
مىگويد : ظواهر سنت به دليل خاص ( يعنى اجمال اخبارى و اصولى بر جواز عمل به ظواهر سنت ) از تحت اين اصل خارج شدهاند پس مىتوان به ظواهر سنت عمل نمود .
* خلاصه مدعاى سيد دشتكى ( صدر ) در عمل به ظواهر قرآن چيست ؟
اين است كه : ظواهر كتاب در حق غير معصوم حجت نيست و حق با اخباريهاست و در اثبات اين نظر مطالبى دارد كه شيخ آن مطالب را با ذكر و مقدمه شروع مىكند .
* حاصل كلام سيد صدر در مقدمه اول چيست ؟
اين است كه :
1 - تكليف تا دامنه قيامت برعهده مكلّف است .
2 - عمل به تكليف متوقف بر افهام و تفهيم است ( نيمه اول بايد خداوند واجبات و محرماتش را بفهماند بعد ما بشناسيم و عمل كنيم ) .
3 - مسلما تفهيم تكاليف و مرادات غالبا به وسيله الفاظ و اقوال است نه با اشاره .
4 - بيشتر اقوال ظهوراتند و دلالت آنها بر مراد است ولى كلام متكلّمين به اعتبار اخفاء قرائن و اعتماد بر فهم مخاطبين ظنى است .
نتيجه : مرادات متكلمين غالبا براى شنوندگان قطعى و جزمى نيست .
* مقتضاى اين مقدمه از نظر سيد صدر چيست ؟
اين است كه : عمل به ظواهر جايز باشد و بلامانع .
* قبل از مقدمه دوم متشابهات لغوى و اصطلاحى را از نظر سيد صدر تعريف كنيد ؟
1 - متشابهات لغوى ( ذاتى ) كلماتى هستند كه بهحسب موضوع له لغوى مجملاند و مراد از آنها روشن نيست ، اعم از اينكه اين كلمات از مشتركات لفظى باشند مثل كلمه ( عين ) و يا كلماتى باشند كه
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 209
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠٩