تشريح المسائل
* از اشكالاتى كه شيخ به اصول تأسيس شده توسط ديگران وارد كرد به چه نتيجه مىرسد ؟
به اين نتيجه مىرسد كه : بهترين اصل همان اصلى است كه خودش تأسيس نموده و آن عبارت بود از اينكه ( الاصل حرمة العمل بالظنّ الّا ما خرج بدليل ) .
* حاصل اصل مزبور چيست ؟
1 - عمل به ظنّ :
الف ) اگر از روى تعبّد و التزام باشد لكن عامل ، شك داشته باشد كه آيا چنين ظنّى حجيّت دارد يا نه . اين تعبّد به شك است .
ب ) تعبّد به شك ادخال ما لم يعلم كونه من الدين فى الدين ؛ يعنى : تشريع است و تشريع به حكم ادلهء اربعه حرام است .
پس : عمل به ظن از باب تعبّد و التزام حرام است .
2 - امّا عمل به ظنّ از باب احتياط يا ميل نفسانى :
اگر با اصلى از اصول لفظيه يا اصلى از اصول عمليّه موافق باشد بلااشكال است .
و اگر با اصلى از اصول لفظيّه و يا عمليّه مخالف باشد حرام است ، چرا كه موجب مخالفت قطعيّه با دلايل حجيّت اصول و قواعد مربوطه مىباشد .
* مراد از ابطال عقلى و نقلى در عبارت ( تعبّد بالشك و هو باطل عقلا و نقلا . . ) چيست ؟
اين است كه : عمل به ظن و تعبد به آن در صورت عدم احراز رضايت شارع ، تعبّد به شك بوده و اكتفا كردن به احتمال و اين نحو از امتثال چه از نظر عقل و چه از نظر شرع باطل است .
1 - از نظر عقل باطل است ، چونكه از مصاديق شك در محصّل غرض است و عقلا نمىتوان به عمل انجام شده اكتفا نمود .
فى المثل :
اگر پزشك به بيمارى كه مبتلا به عفونت ريوى است بگويد : بايد جهت بهبودى كپسول آموكسىسيلين مصرف نمايد . حال اگر بيمار يقين نمايد كه با مصرف 30 عدد كپسول آموكسىسيلين بهبودى حاصل مىشود و لكن با مصرف 20 عدد از آن معلوم نيست كه چنين بهبودى حاصل شود .
در اينجا : عقل او را مكلّف مىكند كه 30 عدد از كپسول مذكور را مصرف نمايد .
* آيا ما نحن فيه نيز از قبيل مثال مذكور است ؟ و چرا ؟
بله ، زيراكه :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 127
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٢٧