حال : از آنجا كه تعبّد به امارهء غير علمى كه دليل بر اعتبار آن نداريم از مصاديق همين موضوع بوده و لذا عمل به آن و اسناد آن به خدا ، افترا و دروغ بستن به خداست و اين حرام است .
* مراد از عبارت ( و من السنّة . . . . ) چيست ؟
تمسك شيخ است به يك حديث در اثبات حرمت عمل به ظن و آن اين فرمودهء امام عليه السّلام است كه فرموده است : « القضاة اربعة ، ثلاثة فى النّار و واحد فى الجنّة . . . . و رجل قضى بالحقّ و هو لا يعلم فهو فى النّار . . . » .
* محلّ استشهاد كدام فقره از حديث شريف است ؟
فقرهء اوّل آن حديث است كه دلالت دارد بر اينكه قاضى اگرچه به حق هم حكم نمايد امّا اگر حكمش از روى علم نباشد ، اهل آتش است .
حال : به طريق اولى كسى كه برطبق امارهاى متعبّد مىشود درحالىكه خدا آن را حجّت نكرده و نمىداند داخل در آتش خواهد بود هرچند اماره مصيب به واقع باشد .
* حديث مزبور را بهطور كامل بنويسيد .
شيخ صدوق مىفرمايد : حدّثنا محمّد بن موسى بن المتوكل - رضى اللّه عنه - قال : حدّثنا على بن الحسين السّعدآبادي قال : حدّثنا احمد بن عبد اللّه البرقي عن أبيه عن محمد بن ابى عمير رفعه الى ابى عبد اللّه عليه السّلام قال : القضاة اربعة : قاض قضى بالحقّ و هو لا يعلم انّه حقّ فهو فى النّار و قاض قضى بالباطل و هو لا يعلم انّه باطل فهو فى النّار و قاض قضى بالباطل و هو يعلم انّه باطل فهو فى النّار و قاض قضى بالحقّ و هو يعلم انّه حقّ فهو فى الجنّة .
* مراد از ( و من الاجماع ، ما ادّعاه الفريد . . . . ) چيست ؟
ادّعاى اجماع بر عدم جواز تعبّد به ظن از جانب مرحوم وحيد بهبهانى است . ايشان مىفرمايد :
عدم حجيّت ظنّ نزد عوام بديهى است چه رسد به علماء و اهل علم و دانش .
* مگر خود شيخ قائل به عدم حجيّت اجماع منقولى كه مفيد ظنّ است نمىباشد پس چرا چنين اجماعى را نقل مىكند ؟
مراد شيخ ، ادعاء اجماع محصل است نه اجماع منقولى كه مفيد ظنّ است .
* مراد از ( و من العقل تقبيح العقلاء من . . . . ) چيست ؟
اين است كه : اگر از فرد عاقل و يا عقلاء و يا عرف سؤال كنيم : بندهاى كه نمىداند فلان عمل نزد مولى واجب است يا نه ، به وجوب آن ملتزم شود و آن را به خدا اسناد دهد چگونه است . آدم عاقل و يا عرف مىگويند : مذموم است و استحقاق ملامت دارد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 102
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٢