باشد . بنابراين اگر بخواهيم فقط خود اين « سه بودن » را تحديد كنيم ، در حدّ آن تمام آنچه را كه ذاتى و اوّلى هستند اخذ مىكنيم . و قبلا دانستهاى كه اوّلى بودن به اين معنى نيست كه مخصوص آن شىء باشد : مثلا جنس و فصل براى نوع اوّلى هستند . بنابراين « عدد » را اخذ مىكنيم زيرا « سه بودن » عدد است و « فرد » را اخذ مىكنيم زيرا « سه بودن » فرد است و « اوّل » را اخذ مىكنيم . و « اوّل » داراى دو معنى است و ما به هر دو معنى آن را اخذ مىكنيم : اوّل اينكه ، عدد از دو عدد ديگر مركب نباشد ، 656 و ديگر اينكه ، هيچ عددى عادّ او نباشد . مثلا عدد پنج از اين جهت كه عددى عادّ او نيست عدد اوّل است ، و امّا از اين جهت كه مركب از دو عدد است عدد اوّل نيست : زيرا پنج از تركيب سه و دو حاصل مىشود امّا عدد سه از هر دو جهت عدد اوّل است . بنابراين « عدد » براى سه و براى غير سه محمولى اوّلى است ، و فرد براى سه و پنج و هفت محمول اوّلى است . و « اوّل » براى سه و براى غير سه محمول است و آن غير سه عبارت از دو است . و هيچ مفهوم اوّلى ديگر جز اين سه امر كه مقوم ماهيت عدد سه باشد نمىيابيم . بنابراين مجموع اين امور از هر دو وجه يعنى : در انعكاس و در ماهيت با عدد سه مساوىاند .
( 767 ) و يجب ألا يناقش فى الأمثلة ، و لا يقال لنا إن الفرد ليس نوعا من العدد بل هو من الأعراض اللازمة لأنواع العدد ، الذاتية لها ، فإن المناقشة فى الأمثلة لا فائدة فيها .
( 767 ) و واجب است كه در مثال مناقشه نشود ، و گفته نشود كه فرد نوعى از عدد نيست 657 بلكه عبارت است از اعراض لازم براى انواع عدد و ذاتى عدد ؛ زيرا مناقشه در مثال هيچ فايدهاى ندارد .
( 768 ) و نعود من رأس فنقول إن مساواة هذا القول للثلاثية أمر ظاهر : إذ لا يقال على جنسه و لا يقال على شىء غير الثلاثية مما هو تحت جنسه و هو مما يختص بجنسه ، و هو آخر ما ينقسم المحمول عليها ، فيتأدّى إلى جوهره .
( 768 ) از نو برگشته و مىگوئيم : مساوات اين تعريف با عدد سه امرى آشكار است : زيرا اين تعريف بر جنس عدد سه و بر چيزى غير سه كه تحت جنس عدد سه است صادق نيست و فقط مختص به جنس عدد سه است و آن آخر چيزى است كه محمول عدد سه بر آن تقسيم مىشود ، 658 بنابراين ، اين تعريف مؤدّى به ماهيت عدد سه است .
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 465
مساهمون: أبو علي سينا
ص٤٦٥