عبارت است از آمادگى خوب اين قوه براى تصوّر آنچه از سوى غير بر آن عرضه مىشود . حدس عبارت است از حركت خوب اين قوه براى اقتناص حدّ اوسط از پيش خود : مانند اينكه انسان ماه را مىبيند و درمىيابد كه طرف مقابل خورشيد آن به صورت اشكال مختلف نورانى است ، و بلافاصله ذهن وى حدّ اوسطى را اقتناص مىكند كه عبارت است از اينكه سبب نورانيت ماه خورشيد است . ذكاء عبارت است از حدس خوب اين قوه كه در زمانى بسيار كوتاه واقع مىشود .
فكر عبارت است از حركت ذهن انسان به سوى مبادى مطالب ، و بازگشت از آن به سوى مطالب .
صناعت عبارتست از ملكهى نفسانىاى كه افعال ارادى بدون انديشه از آن صادر مىشود و خود بهخود به مقصود انسان متوجه است . حكمت عبارت است از خروج نفس انسان به سوى كمال ممكن خود در دو حد علم و عمل . امّا در جانب علم ، موجودات را همانطور كه هستند تصوّر ، و قضايا را همانطور كه هستند تصديق كند . و امّا در جانب عمل ، نزد آن خلقى حاصل شود كه عدالت ناميده مىشود . و چهبسا گفته شده است كه حكمت عبارت است از استكمال نفس ناطقه از جهت احاطه به معقولات نظرى و عملى ، هرچند خلق در آن حاصل نشود .
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٨٢