( 530 ) در جواب گفته مىشود : در اينجا براى موضوعات نامتناهى حصول بالفعل در نظر گرفته شده است ؛ و اين صفت بالفعل بر تمام آنها بدون اينكه چيزى به صورت بالقوه در خارج باقى مانده باشد شامل است . و تمام آنها ، و كلّ ، و تمام موضوعات در يك حدّ و تعريف موجود اخذ خواهند شد ؛ زيرا هر سابقى در حد آنچه كه مسبوق در آن اخذ مىشود مأخوذ است . مقصود من از سابق يك طرف است ، و شىء خارج از آن در حد آن مأخوذ است . پس بنابر اشكال فوق لازم مىآيد كه براى هر موضوع موجود ، محمولى خارج از آن وجود داشته باشد ، لكن چيزى خارج از آن وجود ندارد ، بلكه هر محمولى وجود داشته باشد از جملهى محمولها است . و اين محال است . 450
( 531 ) ثم كيف يمكن أن تكون أمور بلا نهاية هى معا فى جنس واحد ، بل فى شىء واحد بالعدد لها ترتيب ؟ فإن الفرد و ما يتبعه من اللواحق الغير المتناهية إنما توجد كلها لا محالة فى شىء من أنواع العدد . و كلما صعد فى المحمولات انتقص عددها .
و العدد المتضمن للترتيب فإنه فى النقصان متناه إلى الوحدة .
( 531 ) از سوى ديگر چگونه ممكن است جنس واحد داراى انواع نامتناهى باشد ، بلكه چگونه ممكن است شىء واحدى داراى اجزاء نامتناهى مترتّب باشد ؟ زيرا فرد و آنچه از لواحق نامتناهى دارد صرفا تمام آنها در چيزى از انواع عدد به وجود مىآيند . و هرچه در محمولات بالا رويم عدد آن كم نمىشود . و عددى كه متضمن ترتيب است و نقصان مىپذيرد تا به يك برسد ، متناهى است .
( 532 ) فقد بان إذن أنه لا الموضوعات المأخوذة فى حدود المحمولات ، و لا المحمولات المأخوذة فى حدود الموضوعات ، ذاهبة إلى غير النهاية . فقد بان من جميع هذا أن للبراهين مبادئ غير ذوات أوساط ، و به آن أنها لا برهان عليها ، و أنها مقدمات غير منقسمة ، و حين بان أن الحمل من فوق و من أسفل واقف ، و أن هناك حملا أوّلا على الشىء .
( 532 ) بنابراين روشن شد كه نه موضوعات مأخوذ در حدود محمولات ، و نه محمولات مأخوذ در حدود موضوعات به بىنهايت ميل نمىكنند . 451 نيز از تمام اين مباحث روشن شد كه براهين داراى مبادىاى هستند كه حد وسط و برهان ندارند و اين مبادى ، مقدمات غير منقسم و بسيط هستند ؛ و نيز روشن شد كه حمل هم از جهت بالا و هم از جهت پايين حدّ يقف دارد ؛ و
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 339
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٣٩