محمولاتى كه در ماهيت شىء داخلاند و از اجناس و فصولاند محدود و متناهىاند : زيرا گفتيم كه امكان ندارد ذهن امور بىنهايتى را براى تعريف يك چيز واحد طى كند ، و تعريف هم كه داريم . 445 و محمولات عارضه طرفى از جهت موضوع دارند - كه عبارت از جوهر است - و طرفى از جهت محمولات دارند - كه عبارت از مقولات عشر است : زيرا هريك از آنها يا كيف است يا كمّ است يا مضاف است و يا غيره . و آنچه بين دو طرف واقع است چنانچه قبلا توضيح داديم محدود است .
( 524 ) و أيضا فإن المحمولات من جملتها داخلة فى حدودها - أعنى حدود المحدودات الجزئية منها ، الموجودة فى الموضوع ، و إن لم تكن داخلة فى حدود موضوعاتها من الجواهر . و الداخلات فى حدود الشىء متناهية . فإذن جميع المحمولات متناهية ، سواء كانت داخلة فى حدود الجواهر ، أو كانت أعراضا ذاتية ، أو أعراضا غريبة .
( 524 ) و همينطور بعضى از محمولات در حدود موضوع داخل است - يعنى در حدود محدودهاى جزئى آنكه در موضوع موجود است ، هرچند در حدود موضوع جواهر داخل نباشد . و آنچه كه در حدود شىء داخل است متناهى است . پس تمام محمولات ، خواه داخل در حدود جواهر باشند ، يا اعراض ذاتى يا اعراض غريب باشند متناهىاند .
( 525 ) فقد استبان من هذه الجهة أيضا تناهى الأوساط . و هذه الجهة هى جهة اعتبار التصور و الحد . فقد بان و اتضح أن هاهنا مقدمات أولى ، و أن محمولات و موضوعات بلا واسطة ، و أنها جارية على الولاء . و الأشياء التى تعلم بالبرهان لا يمكن أن تعلم بوجه آخر أشرف منه . و كل علم برهانى فإنما يكون بعلم أقدم منه . فإن ذهب ذلك إلى غير النهاية ارتفع العلم البرهانى أصلا . و أما إن وقف عند مقدمات لا أوساط لها ، فأحسن ما تأوّل عليه ذلك أن يكون الوقوف عند أصول موضوعة . و الوقوف عند أصول موضوعة - إن كانت تلك الأصول لا تتبرهن فى علم آخر - وقوف غير برهانى .
( 525 ) پس از اين جهت هم تناهى اوساط روشن مىشود . 446 و اين جهت عبارت است از جهت اعتبار تصور و حدّ . پس روشن شد و توضيح داده شد كه هم مقدمات اولى وجود دارند ؛ و هم اينكه محمولات و موضوعات بدون واسطه نيز وجود داشته و به ترتيب جريان دارند . و چيزهايى كه با برهان معلوم مىشوند امكان ندارد از طريق ديگرى كه اشرف از طريق برهان
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٣٦