آمديم .
( 503 ) و لتكن ا محمولة على ج بتوسط ب - سواء كان ا لا محمول عليه أو عليه محمول ؛ و ج لا موضوع له أو له موضوع . فهل يمكن أن يكون بين ا و بين ب أوساط موضوعات ل ا و محمولات على ب بلا نهاية ، و بين ج ، ب كذلك ؟ و هذا البحث يفارق الأولين بأن المحدود كان فى ذينك طرفا واحدا ، و المحدود هاهنا طرفان . و إنما يطلب :
هل الوسائط بينهما به غير نهاية ، فيكون هذا البرهان متوقف الصحة على براهين بلا نهاية ؟
( 503 ) فرض كنيم « الف » توسط « ب » بر « ج » حمل شود - در اينجا كارى نداريم كه آيا « الف » محمول دارد يا نه ، و « ج » موضوع دارد يا نه . آيا امكان دارد بين « الف » و بين « ب » اوساط بىنهايتى وجود داشته باشند كه موضوع « الف » و محمول « ب » باشند ، و همينطور بين « ج » و « ب » چنين باشد ؟ و اين بحث با دو بحث اول در اين نكته فرق دارد كه در آن دو بحث طرف محدود يك طرف واحد بود و در اين بحث طرف محدود ، دو طرف است . و سؤال اين است كه : آيا بين اين دو طرف محدود ممكن است وسائط نامحدود باشد و اين برهان بر براهين نامحدود متوقف باشد ؟
( 504 ) و ليس هذا و ج موجب لها ا فقط ، بل و إن كانت مقدمة ا ج سالبة و المتوسط ب فصارت ب ج موجبة ، ا ج سالبة . فهل دائما بين ا ج واسطة ؟
( 504 ) اين مطلب فقط منحصر به حالتى نيست كه در آن « الف » بر « ج » ايجاب مىشود ، بلكه به اين حالت هم مربوط مىشود كه « ا » « ج » سالبه باشد و « ب » حد وسط باشد و به اين صورت قياس تشكيل شود كه « ب » « ج » موجبه باشد ، و « ا » « ج » سالبه باشد . آيا در اين صورت دائما بين « ا » و « ج » دائما مىتواند واسطهاى وجود داشته باشد ؟
( 505 ) و كذلك هل بين كل كبرى سالبة تحدث واسطة ، أو تقف قبل ؟
( 505 ) و همينطور آيا بين هر كبراى سالبه واسطهاى لازم مىآيد ، يا قبل از وصول به بىنهايت متوقف مىشود ؟ 430
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 327
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٢٧