قريبه به علتهاى بعيده كشانده مىشوند ، همانطور كه گفتهاند در شهرهاى صقالبه مطرب نيست زيرا درخت مو در آنجا وجود ندارد . و اگر گفته شده بود زيرا در آنجا شراب نيست ، مىشد گفت كه شايد علت قريب بىنيازى به مطربين را داده است ؛ لكن علت علت را داده است و مقصود را روشن و برهانى نكرده است .
( 417 ) و قد قيل فى التعليم الأول : إنما يمكن أن يكون هذا فى الأكثر فى علمين إذا كان أحدهما تحت الآخر بمنزلة علم المناظر عند علم الهندسة ، و علم الحيل عند علم المجسمات ، و علم تأليف اللحون عند علم العدد ؛ و علم ظاهرات الفلك تحت أحكام النجوم - أى أحكام علم الهيئة : فإن هذه العلوم يكاد أن يكون الأعلى و الأسفل منهما متواطئ الاسم . و إنما قيل « يكاد » و لم يقل بالحقيقة ؛ و ذلك لأن العلمين من هذين ينسبان إلى شىء واحد من وجه : فإن الظاهرات و علم الهيئة كلاهما ينظر فى حال الأجرام و الأبعاد . و كذلك النجوم التعليمى و نجوم أصحاب الملاحة ، فإن كليهما ينظر فى مواضع النجوم . و تأليف اللحون التعليمى و تأليف اللحون السماعى كلاهما ينظر فى حال النغم .
و كذلك علم المناظر و علم الهندسة ينظران فى أشكال و خطوط و مقادير . و كذلك علم الحيل و علم المجسّمات ينظران فى مقادير ذوات عمق .
( 417 ) در تعليم اول گفته شده است كه : 332 اختلاف در برهان لم و برهان انّ اكثرا در دو علم است ، هرگاه يكى از آن دو علم تحت ديگرى باشد ؛ مانند علم مناظر نسبت به علم هندسه ، و علم مكانيك نسبت به علم مجسّمات ؛ 333 و علم موسيقى نسبت به علم عدد ، و علم افلاك كه در تحت علم نجوم قرار دارد - يعنى احكام علم هيئت : و به نظر مىرسد كه بر علم اعلى و علم اسفل در اين علوم يك اسم بهطور متواطى اطلاق مىشود . 334 و اينكه گفته است « به نظر مىرسد » و نه گفته است « در حقيقت » 335 به خاطر اين است كه اين جور دو علم از يك جهت به يك چيز نسبت داده مىشوند : علم افلاك و علم هيئت هر دو در مورد اجرام و ابعاد بحث مىكنند . و همينطور نجوم تعليمى و نجوم مربوط به دريانوردان ، هر دو ، در مورد موضع ستارگان بحث مىكنند . همچنين موسيقى تعليمى و موسيقى سماعى ، هر دو ، در مورد احوال نغمهها بحث مىكنند . و همينطور علم مناظر و علم هندسه در مورد اشكال و خطوط و تصاوير بحث مىكنند . و همچنين علم مكانيك و علم مجسمات ، هر دو ، در مورد مقادير داراى عمق بحث مىكنند .
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 285
مساهمون: أبو علي سينا
ص٢٨٥