يب - معانى مختلف اعراض « ذاتى » و معننى آن در كتاب برهان .
يج - معنى مناسبت مقدّمات برهانى با استدلال برهانى .
يد - متناهى بودن حدود اوساط در استدلافهاى موجبه و سالبه .
يه - فرق اساسى علوم رياضى با علوم غير رياضى ؛ و اينكه چرا رياضيات علمى يقينى محسوب مىشود .
يو - محدوديتهاى علوم تجربى .
يز - چگونگى اكتساب حدّ .
يح - چگونگى اكتساب مبادى اولى ، انكار فطريّت فلسفى .
يط - سهم تقسيم و طبقهبندى اشياء و موجودات در شناسائى آنها .
كا - مفهوم « كليّت » در كتاب برهان ، و بنابراين در حوزهى علوم تجربى ؛ و تفاوت اين مفهوم با مفهوم « سور كلى » .
كب - مفهوم « ضرورت » در كتاب برهان ، و بنابراين در حوزهى علوم تجربى .
كج - كيفيّت اعطاى « لمّيّت » و « انّيّت » مسألهاى واحد در دو علم مختلف .
و مباحث فرعى ديگرى كه همه در حوزهى علمشناسى و فلسفهى علم قرار دارند . امروزه مباحث علمشناسى وسعت بسيار يافته است ، با اين حال سزاوار نبود كه يكى از بهترين متون فلسفهى علم به زبان فارسى ترجمه نشده باقى ماند ؛ اين كار ، يعنى ترجمهى برهان شفاء ، به نظر من كاملا فورى بود . بدون ترديد آشنايى دانشجويان فلسفه با برهان شفاء دربارهى بسيارى از ادّعاها و نوآورىها به آنها ديدگاه جديدى خواهد بخشيد . معلوم خواهد شد كه مشكل استقراء ، مسالهى تمييز علم از غير علم و مسالهى بسيار مهمّ اختلاف و اشتراك علوم گوناگون ، از قديم الايّام براى انديشمندان مسلمان نيز مطرح بوده است ؛ و اينكه معنى علم به عقيدهى ابن سينا ، علم يقينى و مثلا به عقيدهى كانت و پوپر علم تجربى است در اصل طرح مسالهى بسيار مهمّ « تحديد حدود » و « تمييز » هيچ فرقى به وجود نمىآورد . معلوم خواهد شد كه هرچند ابو على سينا به « يقينى بودن » مجرّبات و علوم تجربى فتوى داده است ، با اين حال به عقيدهى وى قلمرو اين نوع يقين ، بر خلاف آنچه به فلاسفهى مسلمان نسبت داده شده است ، بسيار محدود و مشروط است . معلوم خواهد شد كه نه مسالهى « استقراء » ، « مسالهى هيوم » است و نه مسالهى « تمييز » و تحديد حدود ، « مسالهى كانت » است . معلوم خواهد شد كه « دست نيافتن به ذاتيات اشياء » معلوم قدما نيز بوده است . معلوم خواهد شد كه انحاء روش ، مشخّصكننده انواع علم نيست .
برهان شفا ( فارسى ) — صفحة 11
مساهمون: أبو علي سينا
ص١١