از خداوند علم آنها را خواسته بود ، كه بر زبان جبرئيل فرودآمد .
* و خداى تعالى بر من منت نهاد كه اين كتاب نوين ، والامرتبه را به اتمام رسانم ، كتابى كه خوبى نظمش از رشتههاى مرواريد زيباتر است ، فوايد و زيباييهايى در برگرفته كه در عصرهاى گذشته در هيچ كتابى گرد نيامده است . قواعد و ضوابطى را در آن ابتكار كردم كه بر فهم و درك كتاب الهى يارى مىكنند ، و نردبانهايى كه بر چشمانداز مقاصدش نايل مىسازند بيان نمودم ، و كمينگاههايى در آن ساختم كه از گنجينههايش هر در بسته را از طريق آنها مىتوان گشود ، عصارهء انديشهها ، و برترين منقولات ، و سخنان پذيرفته شده و راستين در آن آورده شده ، كتابهاى علم را آنقدر حركت دادم تا كره و خالص آنها را برگرفتم ، و بر بوستانهاى تفاسير - با همه فراوانيشان - گذشتم و ميوهها و گلهايشان را چيدم ، و در اقيانوس فنون قرآن غوطهور شدم و غوّاصى كردم ، و از آن گوهرها و درها را برآوردم ، و معادن گنجينهها را شكافتم و شمشهاى طلاى آنها را استخراج نمودم ، و تار و پود كتابم را از آنها ساختم ، لذا بدايعى برايم فراهم آمد كه گردنها از ديدن آنها وامانند - ، و در هر نوع آن آنچه در كتابهاى مختلف پراكنده بود گرد آمد ، با اين حال آن را به شرط سالم بودن از هر عيب نفروشم ، و مدعى كمال سلامتى آن نيستم ، چگونه اينطور ادعا كنم و حال آنكه بشر بىترديد در معرض نقص است ، گذشته از اين من در زمانى هستم كه خداوند دل أهل آن را از حسد پر كرده ، و لئامت و ناكسى را بر آنها غالب گردانيده ، تا آنجا كه همچون خون در رگهاى آنان جارى شده است :
و اذا أراد اللّه نشر فضيلة * طويت أتاح لها لسان حسود
لو لا اشتعال النار فيما جاورت * ما كان يعرف طيب عرف العود
يعنى : و هرگاه خداوند بخواهد فضيلت بسته شده را بگشايد زبان حسود را بر آن باز مىكند .
اگر آتش آنچه در كنارش هست نمىسوزاند ، بوى خوش عود هيچگاه احساس و دانسته نمىشد .
قومى همزمان منند كه جهل بر آنان چيره شده و فروگرفته ، و حب رياست و جاه طلبى كور و كرشان ساخته ، از علم شريعت دور شده و آن را بدست فراموشى