ابن عباس بودهاند مانند : مجاهد و عطاء بن أبى رباح و عكرمه غلام ابن عباس ، و سعيد بن جبير و طاوس و ديگران و همچنين در كوفه شاگردان ابن مسعود بودند ، و علماى أهل مدينه در تفسير مانند زيد بن أسلم كه فرزندش عبد الرحمن بن زيد و مالك بن أنس از او گرفتند بودهاند » .
از أفراد مبرّز آنها مجاهد است كه فضل بن ميمون گويد : شنيدم مجاهد مىگفت : سى بار قرآن را بر ابن عبّاس عرضه كردم .
و نيز از او آمده : سه نوبت مصحف را بر ابن عبّاس خواندم ، در هر آيه وقف مىكردم ، و از او مىپرسيدم در چه باره نازل شده ؟ و چگونه بوده است ؟
و خصيف گفته : داناترين آنها ( تابعين ) در تفسير مجاهد بوده است .
و ثورى گفته : اگر تفسير از مجاهد به دستت آمد براى تو بس است .
ابن تيميّه گفته : و لذا شافعى و بخارى و ديگران از اهل علم بر تفسير او اعتماد مىكردند .
مىگويم : و غالب آنچه فريابى در تفسيرش آورده از او است ، و آنچه از ابن - عبّاس يا غير او مىآورد جدّا كم است .
* و از جملهء آنها سعيد بن جبير است ، سفيان ثورى گفته : تفسير را از چهار تن بگيريد : از سعيد بن جبير ، و مجاهد ، و عكرمه ، و ضحّاك .
و قتاده گفته : أعلم تابعين چهار تن بودند : عطاء بن أبى رباح در مناسك داناتر بود ، و سعيد بن جبير در تفسير أعلم بود ، و عكرمه در سير و تاريخ أعلم بود ، و حسن در حلال و حرام أعلم بود .
* و از جملهء آنها عكرمه غلام ابن عبّاس است ، شعبى گفته : كسى نسبت به كتاب خدا داناتر از عكرمه نماند ، و سمّاك بن حرب گفته : شنيدم عكرمه گفت : ميان دو جلد قرآن را تفسير كردهام .
و عكرمه گفته : ابن عبّاس پاهايم را مىبست و به من قرآن و حديث مىآموخت .
و ابن أبى حاتم از سمّاك آورده كه گفت : عكرمه گفت : هر چه از قرآن برايتان حديث مىكنم از ابن عبّاس است . *
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 596
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٥٩٦