و نيز از طريق ابو بكر بن عيّاش از نصير بن سليمان احمسى از پدرش از على [ عليه السلام ] آورده كه فرمود : « به خدا سوگند كه هيچ آيهاى نازل نشد مگر اينكه دانستهام دربارهء چه ، و در كجا نازل شد ، براستى كه پروردگارم به من دل پرفهم و زبان پرسؤالى بخشيده است » .
* و از ابن مسعود بيشتر از على [ عليه السلام ] روايت آمده است . و ابن جرير و ديگران از او آوردهاند كه گفت : « به آنكه جز او خدايى نيست سوگند كه هيچ آيهاى از كتاب خدا فرودنيامد مگر اينكه مىدانم دربارهء كه و كجا نازل شد ؟ و اگر كسى را بشناسم كه نسبت به كتاب اللّه از من داناتر است ، و دسترسى به او باشد به نزدش خواهم رفت » .
و أبو نعيم از أبو البخترى آورده كه : به على [ عليه السلام ] گفتند : ما را از ابن مسعود خبر كن ، فرمود : قرآن و سنت را آموخت و سپس دست كشيد ، و همينقدر علم كافى است .
* و امّا ابن عبّاس ترجمان قرآن است كه پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم دربارهاش چنين دعا كرد : « خدايا او را در دين فقيه گردان و تأويل را به او تعليم كن » ، و نيز در حق او گفت : « خدايا حكمت به او عطا كن » و به روايتى ديگر : « خدايا حكمت را تعليمش فرما » .
و أبو نعيم در حليه از ابن عمر آورده كه گفت : رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم براى عبد اللّه بن عبّاس دعا كرد و گفت : « خدايا در او بركت قرار ده و از او منتشر گردان » .
و از طريق عبد المؤمن بن خالد از عبد اللّه بن بريده از ابن عبّاس آورده كه گفت :
به محضر پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم رفتم در حالى كه جبرئيل نزد آن جناب بود ، پس جبرئيل به آن حضرت عرضه داشت : او دانشمندان اين امّت خواهد شد ، پس دربارهاش به نيكى سفارش كن .
و از طريق عبد اللّه بن خراش از عوّام بن حوشب از مجاهد آورده كه گفت :
ابن عباس گفت : رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم به من فرمود : « خوب ترجمان قرآن هستى تو » .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 590
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٥٩٠