و فرمودهء خداى تعالى :
( فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ )
« 1 » ، تخصيص يافته به فرمودهء خداوند :
( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ . . . )
« 2 » .
و از مثالهاى آنچه با حديث تخصيص خورده فرمودهء خداى تعالى :
( وَ أَحَلَّ اللَّهُ - الْبَيْعَ )
بيعهاى فاسد - كه بسيار هم هست - تخصيص يافته ،
( وَ حَرَّمَ الرِّبا )
« 3 » كه عرايا با سنت تخصيص شده است .
و آيات ارث نيز تخصيص خورده ، و با حديث ثابت شده كه قاتل و مخالف در دين ارث نمىبرند .
و آيهء تحريم ميته با حديث ؛ تخصيص يافته و ملخ از آن مستثنى شده است ، و آيهء
( ثَلاثَةَ قُرُوءٍ )
« 4 » كنيز از آن بوسيلهء حديث تخصيص گرفته است .
و فرمودهء خداوند :
( ماءً طَهُوراً )
« 5 » ، كه مواردى از آن با سنّت تخصيص گرفته است .
و فرمودهء خداوند :
( وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا )
« 6 » ، كسى كه كمتر از ربع دينار دزديده با سنّت تخصيص يافته است .
و از مثالهاى آنچه با اجماع تخصيص شده آيهء ارث است ، كه برده با اجماع تخصيص يافته است ، اين را مكّى ذكر كرده .
و از مثالهاى آنچه با قياس تخصيص گرفته آيهء زناست :
( فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ )
« 7 » كه عبد ( - غلام ) بر أمه ( - كنيز ) قياس شده كه در فرمودهء خداى تعالى :
( فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ )
« 8 » ، به طور نصّ آمده ، و عموم آيه را تخصيص زده است ، اين را نيز مكّى ذكر كرده است .
فصلى در بيان يكى از اقسام خاص :
يكى از انواع خاص در قرآن آن است كه عموم سنّت را تخصيص مىزند ، و اين نوع كم است ، و از جمله مثالهاى آن است فرمودهء خداى تعالى :
( حَتَّى يُعْطُوا - الْجِزْيَةَ )
« 9 » كه تخصيص زده فرمايش رسول اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم را كه :
هامش
( 1 ) . نساء ، 3
( 2 ) . نساء ، 23
( 3 ) . بقرة ، 275
( 4 ) . بقرة ، 228
( 5 ) . فرقان ، 48
( 6 ) . مائدة ، 38
( 7 ) . نور ، 2
( 8 ) . نساء ، 25
( 9 ) . توبة ، 29