جامع گفته شد : چگونه از عكرمه از ابن عبّاس در فضايل قرآن سوره به سوره روايت كردهاى ، و حال آنكه نزد شاگردان عكرمه اين خبر نيست ؟ گفت : من ديدم مردم از قرآن روى گردانيده و به فقه ابو حنيفه و مغازى ابن اسحاق اشتغال يافتهاند ، پس اين حديث را براى رضاى خدا جعل كردم ! و ابن حبّان در مقدّمهء تاريخ الضعفاء از ابن مهدى آورده كه گفت : به ميسرة ابن عبد ربه گفتم : اين احاديث را از كجا آوردى كه هركس چنين بخواند براى او چنان است ؟ گفت : به خاطر اينكه مردم را به آنها تشويق كنم آنها را جعل نمودم .
و از مؤمّل بن اسماعيل روايت مىكنيم كه گفت : استادى حديث أبى بن كعب را در سوره به سورهء قرآن برايم روايت كرد ، پس گفت : مردى در مدائن كه زنده هست اين را برايم حديث گفت ، پس به نزد او رفتم ، و گفتم : چه كسى اين را برايت حديث كرد ؟ گفت : استادى در بصره ، به نزد آن استاد رفتم و به او گفتم :
چه كسى اين را برايت حديث گفت ؟ جواب داد : استادى در آبادان برايم نقل كرد ، به نزد او عزيمت كردم ، پس دستم را گرفت و به خانهاى برد ، ديدم گروهى از صوفيان آنجا هستند و استادى در ميان آنهاست ، گفت : اين استاد برايم اين حديث را گفت ، پس گفتم : اى استاد چه كسى برايت اين حديث را گفت ؟ جواب داد : كسى برايم حديث نكرد ، ولى ما ديديم مردم از قرآن روى گردانيدهاند پس اين حديث را براى آنها جعل كرديم تا دلهايشان را به سوى قرآن صرف نمايند .
ابن الصلاح گفته : و احدى مفسّر و كسانى كه از مفسرين اين خبر را در تفاسير خود آوردهاند خطا كردهاند .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 495
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٤٩٥