زيرا كه مردم هنگام طواف در آن ازدحام مىكنند ، و بقولى : مكّه حرم را گويند و بكه خصوص مسجد را ، و بقولى : شهر را مكه ، و خانهء كعبه و جايگاه طواف را بكه نامند ، و بقولى : خصوص خانهء كعبه را بكه مىخوانند .
و مدينه ؛ در سوره الأحزاب به نقل از زبان منافقين يثرب ناميده شده ، كه در جاهليت نام آن بوده است ، كه گويند : چون اسم زمينى در يكى از نواحى آن يثرب بوده بدين اسم ناميده شده ، و بقولى : به نام يثرب ابن وائل از بنى إرم بن سام بن نوح نامگذارى شده ، چون او اولين كسى بوده كه در آن فرودآمده است ، و در خبر صحيح نهى از ناميدن اين شهر به اين اسم آمده ، چون پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم نام پليد را خوش نمىداشت ، و اين اسم ثرب يعنى فساد ، يا تثريب يعنى توبيخ را مىرساند .
و بدر ؛ و آن قريهاى نزديك مدينه است ، ابن جرير از شعبى آورده كه گفت :
بدر از آن مردى از قبيلهء جهينه بود كه بدر ناميده مىشد ، و اين قريه به نام او اسمگذارى گرديد . واقدى گفته : اين سخن را براى عبد اللّه بن جعفر و محمد بن صالح بازگو كردم ، آن را انكار نموده و گفتند : پس چرا « الصفراء » و « رابع » را نام گذاردهاند ! اينها اسم موضع است .
و از ضحّاك آورده كه گفت : بدر ما بين مكّه و مدينه است .
و أحد : در قرائت شاذّى خوانده شده :
( إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ )
« 1 » .
و حنين : قريهاى است نزديك طايف .
و جمع : و آن مزدلفه است .
و مشعر الحرام : كوهى در همانجاست .
و نقع : گويند اسمى است براى ما بين عرفات تا مزدلفه ، كرمانى اين قول را حكايت كرده .
و مصر و بابل : شهرى در خطّهء عراق مىباشد .
و الأيكة . و ليكة ، به فتح لام : كشور قوم شعيب است ، و دومى : نام شهر آنها و اولى نام ناحيهء آن مىباشد .
و حجر : منازلى در ناحيهء شام كنار وادى القرى مىباشد .
هامش
( 1 ) آل عمران ، 153