بوده كه با چشم ديده مىشده ؛ مانند ناقهء صالح و عصاى موسى ، ولى معجزهء قرآن با بصيرت و ديدهء دل مشاهده مىگردد ، پس كسانى كه از او تبعيت كنند بيشتر باشند ، چون آنچه با ديدهء سر مشاهده مىشود ، با انقراض ديدهشده منقرض مىگردد ، و آنچه با ديدهء دل مشاهده مىشود باقى و مستمر است ، و كسانى كه بعدا مىآيند نيز آن را مىبينند .
و در فتح البارى آمده : و مىتوان هر دو قول را در يك سخن جمع كرد ؛ چون منافاتى در نتيجهء حاصله از آنها نيست ، و بين عقلا اختلافى در اين نمىباشد كه كتاب خداى تعالى معجزه است و احدى نمىتواند با آن معارضه كند ، پس از آنكه تحدى نسبت به آنان انجام شد ، و قرآن مردم را به مقابلهء با خود فراخواند ، و مبارز طلبيد ، خداى تعالى فرموده :
( وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلامَ اللَّهِ
- و هرگاه يكى از مشركان از تو پناه خواست او را پناه ده تا سخن خداى را بشنود « 1 » ، پس اگر شنيدن قرآن بر مشرك حجت را تمام نمىكرد ، أمر بر شنيدنش متوقف نمىشد ، و حجت نمىباشد مگر اينكه معجزه باشد ، و خداى تعالى فرموده :
( وَ قالُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آياتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآياتُ عِنْدَ اللَّهِ وَ إِنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ * أَ وَ لَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ يُتْلى عَلَيْهِمْ
- و ( كافران ) گفتند چرا بر او آيات و معجزاتى از سوى پروردگارش بر وى نازل نشده بگو آيات نزد خدا ( و به امر او ) است و من تنها بيمدهنده از عقوبت خداوند هستم ، آيا آنها را بسنده نيست اينكه بر تو نازل كرديم كتاب ( قرآن ) را كه بر آنها تلاوت مىشود « 2 » و خبر داده كه اين كتاب آيتى از آيات او است كه دلالتش كافى است و به جاى معجزات ديگر و آيات پيغمبران مىباشد ، و چون پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم قرآن را براى آنان آورد ، و آنها كه فصيحترين فصحا و تواناترين خطبا بودند را به آوردن مثل آن فرا خواند ، و چندين سال به آنان مهلت داد ، ولى نتوانستند چنين كارى بكنند ، چنان كه خداى تعالى فرموده :
( فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِينَ
- پس اگر راست مىگويند سخن ديگرى مثل قرآن بياورند « 3 » سپس آنها را به آوردن ده سوره مثل آن فراخواند آنجا كه فرموده :
( أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ * فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ
هامش
( 1 ) توبه ، 6
( 2 ) عنكبوت ، 50 و 51
( 3 ) طور ، 43