مىباشد كه دويست و سى و يك سال مىشود ، آيا با اينها مورد ديگرى نيز هست ؟
فرمود : بله ( المر ) ، گفت : اين ثقيلتر و طولانىتر است ، اين دويست و هفتاد و يكى است ، سپس گفت : أمر تو بر ما مشتبه شد كه نمىدانيم دوران كوتاهى عطا شدهاى يا زياد ! سپس به همراهانش گفت : از كنار او برخيزيد . آنگاه برادرش أبو ياسر به آنها گفت : چه مىدانيد شايد كه تمام اينها براى محمد جمع شده باشد ، هفتاد و يك ، و صد و شصت و يك ، و دويست و سى و يك ، و دويست و هفتاد و يك ، اينها هفتصد و سى و - چهار سال مىشود ، پس به يكديگر گفتند : أمر او بر ما مشتبه شد ، و چنين دانند كه اين آيات دربارهء آنها نازل گشت :
( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ
- او است ( خدايى ) كه بر تو نازل كرد كتاب را كه از آن است آياتى محكم كه اساس آن كتاب مىباشند و آياتى ديگر متشابه هستند « 1 » .
ابن جرير و ابن المنذر از اين وجه اين را آورده ، و از ابن جرير از وجه ديگر معضل روايت شده است .
و ابن جرير و ابن أبى حاتم از أبو العاليه آوردهاند كه دربارهء فرمودهء خداوند :
( الم ) گفت : اين سه حرف از بيست و نه حرف است كه زبانها به اين حروف گشته است ، هيچيك از اينها نيست مگر اينكه كليد اسمى از اسمهاى خداى تعالى است ، و هيچكدام از اين حروف نيست مگر اينكه از نعمتهاى خداوندى و آزمايشهاى او است ، و هيچ حرفى نيست مگر اينكه دربارهء مدّت و أجل اقوامى است ، پس ألف كليد اسم « اللّه » است ، و لام كليد اسم « لطيف » ، و ميم كليد اسم « مجيد » مىباشد ، پس ألف آلاء اللّه ، و لام لطف اللّه ، و ميم مجد اللّه است ، و ألف شش ، و لام سى ، و ميم چهل مىباشد ، خويى گفته : و بعضى از پيشوايان از فرمودهء خداى تعالى :
( الم * غُلِبَتِ الرُّومُ )
برآورده كه مسلمانان بيت المقدس را در سال پانصد و هشتاد و سه فتح خواهند كرد ، و همانطوركه گفته بود اتفاق افتاد .
و سهيلى گفته : شايد كه شمارش حروفى كه در اوايل سورهها هست با حذف مكررات اشاره به مدّت بقاى اين امّت باشد .
ابن حجر گويد : اين باطل و غير قابل اعتماد است ، چنان كه ثابت شده خبرى از ابن عبّاس - كه خداوند از او راضى باشد - اينكه از برشمردن « أبجد » نهى كرده و
هامش
( 1 ) . آل عمران ، 7